- سخن ناشر 1
- مقدمه 9
- اشاره 9
- معنای لغوی سیاست 10
- معنای اصطلاحی سیاست 12
- سیاست در نهج البلاغه 17
- معنای لغوی حکومت 21
- حکومت 21
- معنای اصطلاحی حکومت 23
- حکومت در نهج البلاغه 25
- مقدمه 32
- ضرورت حکومت 32
- اشاره 32
- مقدمه 59
- اشاره 59
- اشاره 59
- عدالت 59
- مفهوم عمیق و همه جانبه عدالت گرایی از دیدگاه امام علی(علیه السلام) 60
- عدالت، جمال سیاست و حکومت 64
- عدالت خواهی و عدالت گرایی در حکومت امام علی(علیه السلام) 70
- آزادی 88
- اشاره 88
- آزادی فلسفی 89
- آزادی عرفانی یا معنوی 92
- آزادی اجتماعی 97
- وحدت 118
- امنیت 135
- تعلیم و تربیت 149
- اشاره 167
- مقدمه 167
- شرایط حاکم 168
- وظایف حاکم 186
- اشاره 200
- قضاوت 211
- مردم 220
- نقش مردم در حکومت 220
- حقوق و وظایف مردم و حاکم 230
- اشاره 253
- نامه 53 نهج البلاغه (عهدنامه مالک اشتر) 253
- اشاره 262
- الاول) افضل العسکریین 263
- اول) سیمای نظامیان 264
- الثانی) افضل القضاه 266
- دوم) سیمای قضات و داوران 266
- الثالث) افضل المسئولین 267
- سوم) سیمای کارگزاران دولتی 268
- الرابع) صفات الدّافعین للزّکاه 268
- چهارم) سیمای مالیات دهندگان 269
- الخامس) افضل الکُتّاب 270
- پنجم) سیمای نویسندگان و منشیان 271
- ششم) سیمای بازرگانان و صاحبان صنایع 272
- السابع) المحرومون 273
- هفتم) سیمای محرومان و مستضعفان 274
- الثامن) الاخلاق الخاصّه للوالی 275
- هشتم) اخلاق اختصاصی رهبری 276
- التاسع) اخلاق القیاده مع الاقارب 277
- نهم) اخلاق رهبری با خویشاوندان 278
- العاشر) اسلوب مواجهه الأعداء 278
- دهم) روش برخورد با دشمن 279
- الحادی عشر) التحذیرُ من الدّم الحرام 280
- دوم) هشدار از خودپسندی 281
- یازدهم) هشدارها 281
- اول) هشدار از خون ناحق 281
- الثانی) التحذیر من الأنانیه 281
- الرابع) التحذیر من العجله 282
- چهارم) هشدار از شتابزدگی 282
- الثالث) التحذیر من المنّ 282
- سوم) هشدار از منّت گذاری 282
- پنجم) هشدار از امتیاز خواهی 283
را از عدالت همه جانبه و فراگیر دور کند، بلکه پیوسته عادلانه حکومت کرد و معیاری جاودان برای شناخت شیفتگان عدالت و فریفتگانِ قدرت ارائه داد.
عدالت، جمال سیاست و حکومت
عدالت، زیبایی سیاست، حکومت، برنامه ها، رفتار و سلوک سیاستمداران و حاکمان عدالت محور است و به میزانی که عدالت همه جانبه و فراگیر ظهور پیدا می کند، سیاست و حکومت حق تجلی می کند؛ این زیبایی جز با معیار قرار دادن عدالت در همه امور و حاکمیت عدالت در همه چیز معنا نمی یابد. حضرت امام علی(علیه السلام) فرمود:
«جَمَالُ السِّیَاسَهِ الْعَدْلُ فِی الْإِمْرَهِ؛ (1)زیبایی سیاست، برپایی عدالت در حکومت است.
«الْعَدْلُ جَمَالُ الْوُلَاهِ» . عدالت، زیبایی زمامداران است. (2)
امام علی(علیه السلام)، از عدالت به عنوان «
قره عین » نوردیده یاد کرده است. این کلمه به معنای آرامش دیدگان است. در عهدنامه مالک اشتر چنین یادآوری شده است:
«إِنَّ أَفْضَلَ قُرَّهِ عَیْنِ الْوُلَاهِ اسْتِقَامَهُ الْعَدْلِ فِی الْبِلَادِ؛ به تحقیق آن چه بیش از همه دیده والیان به آن روشن می شود، برقراری عدالت در کشور است، یعنی بهترین روشنایی چشم زمامداران و آرامش خاطر درونی حاکمان، برپایی عدل در جامعه است.
فرد باهوش و نکته سنجی از امیرالمؤمنین علی(علیه السلام) پرسید:
أَیُّهُمَا أَفْضَلُ الْعَدْلُ أَوِ الْجُود؟ (3)
1- (1) . همان.
2- (2) . همان.
3- (3) . نهج البلاغه، حکمت437.