- سخن ناشر 1
- مقدمه 9
- اشاره 9
- معنای لغوی سیاست 10
- معنای اصطلاحی سیاست 12
- سیاست در نهج البلاغه 17
- معنای لغوی حکومت 21
- حکومت 21
- معنای اصطلاحی حکومت 23
- حکومت در نهج البلاغه 25
- ضرورت حکومت 32
- مقدمه 32
- اشاره 32
- مقدمه 59
- اشاره 59
- اشاره 59
- عدالت 59
- مفهوم عمیق و همه جانبه عدالت گرایی از دیدگاه امام علی(علیه السلام) 60
- عدالت، جمال سیاست و حکومت 64
- عدالت خواهی و عدالت گرایی در حکومت امام علی(علیه السلام) 70
- آزادی 88
- اشاره 88
- آزادی فلسفی 89
- آزادی عرفانی یا معنوی 92
- آزادی اجتماعی 97
- وحدت 118
- امنیت 135
- تعلیم و تربیت 149
- مقدمه 167
- اشاره 167
- شرایط حاکم 168
- وظایف حاکم 186
- اشاره 200
- قضاوت 211
- نقش مردم در حکومت 220
- مردم 220
- حقوق و وظایف مردم و حاکم 230
- اشاره 253
- نامه 53 نهج البلاغه (عهدنامه مالک اشتر) 253
- اشاره 262
- الاول) افضل العسکریین 263
- اول) سیمای نظامیان 264
- دوم) سیمای قضات و داوران 266
- الثانی) افضل القضاه 266
- الثالث) افضل المسئولین 267
- سوم) سیمای کارگزاران دولتی 268
- الرابع) صفات الدّافعین للزّکاه 268
- چهارم) سیمای مالیات دهندگان 269
- الخامس) افضل الکُتّاب 270
- پنجم) سیمای نویسندگان و منشیان 271
- ششم) سیمای بازرگانان و صاحبان صنایع 272
- السابع) المحرومون 273
- هفتم) سیمای محرومان و مستضعفان 274
- الثامن) الاخلاق الخاصّه للوالی 275
- هشتم) اخلاق اختصاصی رهبری 276
- التاسع) اخلاق القیاده مع الاقارب 277
- العاشر) اسلوب مواجهه الأعداء 278
- نهم) اخلاق رهبری با خویشاوندان 278
- دهم) روش برخورد با دشمن 279
- الحادی عشر) التحذیرُ من الدّم الحرام 280
- اول) هشدار از خون ناحق 281
- دوم) هشدار از خودپسندی 281
- الثانی) التحذیر من الأنانیه 281
- یازدهم) هشدارها 281
- سوم) هشدار از منّت گذاری 282
- الرابع) التحذیر من العجله 282
- چهارم) هشدار از شتابزدگی 282
- الثالث) التحذیر من المنّ 282
- پنجم) هشدار از امتیاز خواهی 283
ستمگری روی می نمود، امام علی(علیه السلام) بی مهابا به قطع ریشه های آن می پرداخت. وقتی که امام علی(علیه السلام) با شمشیر جمود ابن ملجم مرادی به شهادت رسید، ام هیثم نخعی با قصیده ای سوزناک به شهادت مجسمه عدالت مرثیه خواند و در وصف حق خواهی و عدالت مداری او چنین سرود:
«
یقیم الحق ولا یرتاب فیه یعدل فی العدا والأ قربینا؛ (1)حق را بدون کوچک ترین تردیدی بر پا می داشت، و در میان دشمنان و نزدیکان به عدالت رفتار می نمود.»
این بیت از قصیده ابن هیثم به خوبی نظر مردم درباره امام علی(علیه السلام) و آشنایی آنان با عدالت انسانی او را نشان می دهد که عدالت و حکومت عدالت گرایانه او بر قله تاریخ انسان می درخشد و عدالت خواهان را چون مشعلی فروزنده، به عدالت راه می نماید. و آن را مهم ترین اصول و ارزش های انسانی معرفی می کند.
آزادی
اشاره
آزادی و آزادی خواهی در اندیشه و سیره امام علی(علیه السلام) مفهومی، عمیق و همه جانبه دارد. انسان آزاد آفریده شده است و این آزادی حق ذاتی انسان است؛ حقی برای انتخاب خود و سرنوشت خود، چه فردی و چه جمعی؛ حقی در انتخاب اندیشه، اعتقادات، راه و رسم و نوع زندگی.
امام علی(علیه السلام) درباره آزادی انسان که هدیه ای الهی است، در وصیت نامه تربیتی خود به فرزندش امام مجتبی(علیه السلام) چنین نوشته است: «
لَا تَکُنْ عَبْدَ غَیْرِکَ وَقَدْ جَعَلَکَ اللَّهُ حُراّ؛ (2)بنده دیگری مباش که خداوند تو را آزاد آفریده است».
1- (1) . امام علی(علیه السلام) صدای عدالت انسانیت، ج1، ص122.
2- (2) . جرج جرداق، امام علی(علیه السلام) صدای عدالت انسانیت، ج1، ص226.