پرتوی از انوار نهج البلاغه صفحه 15

(شامه) و چشائی (ذائقه) و بساوائی (لامسه) است که آنچه از خوراکها را می بینند و می شنوند و می بویند و می چشند و لمس می کنند، بوسیله ی سلسله ی اعصاب به مغز منتقل می شود و سپس به نیروی حافظه و خیال سپرده می گردد و بالاخره نیروی تمیز و تشخیص آنچه را حافظه بوسیله ی حواس در دفتر خود ثبت کرده، بررسی می کند و خوراکیهای مفید و مناسب برای بدن را از غیر آن تمیز می دهد و آنچه از خوراکها، با وضع موجود بدن موافق و با مزاج فعلی

آن مناسب است، از غیر آن تشخیص می دهد و سپس با تحریک نیروی اشتها و میل به غذا فرمان تهیه ی آن صادر می گردد و از اینجا دسته ی دوم از نیروها شروع به کار می کنند.

دسته ی دوم نیروها و عوامل تهیه کننده: این نیروها عبارت از دست و پا و سایر اعضاء و جوارح است، که پس از تحریک نیروی اشتها به فعالیت و تکاپو می افتند و غذاهائی که برای بدن مفید و لازم است تهیه نموده، تغییراتی را که در خارج لازم است در آنها داده شود از قبیل شستن، پختن، پوست کندن، خرد کردن و امثال اینها می دهند و آنها را برای خوراک آماده نموده و در دهان می گذارند. دسته ی سوم نیروها و عوامل به مصرف رساننده: این نیروها و عوامل که وسیله ی گوارش غذا هستند از دهان شروع شده و به روده ی فراخ ختم می گردد که به ترتیب اشاره ای به عمل آنها می شود:

1- دهان و دندانها: در دهان دو عمل انجام می گیرد یکی خود