- ستایشگری پروردگار در خور کیست؟ 1
- نعمتهای خدا را نمی توان شمرد 11
- حق خدا را نمی توان ادا کرد 20
- حق خداوند بر مردم چیست 21
- چرا بشر نمی تواند حق خدا را ادا کند 23
- چگونه می توان حق خداوند را ادا نمود 23
- اندیشه ها به کنه ذاتش نرسد 27
- ادراک از راه حواس ظاهری 28
- ادراک از راه آثار 28
- صفات خدا را حدی و نهایتی نیست 31
- آفرینش موجودات 41
- پخش بادها 46
- فایده کوهها 58
- دین و مراتب کمال آن 66
- بیان نتیجه آخرین بخش از جمله نهم 81
- اشاره ی حسی 85
- خداوند قابل اشاره و شمارش نیست 85
- اشاره ی عقلی 86
- خدا جایی ندارد و جایی هم خالی از او نیست 89
- وجود خدا حادث و مسبوق به نیستی نیست 95
- خدا با همه چیز هست و از هیچ چیز جدا نیست 97
- فعل خدا 102
- بینائی خدا 104
- خدا در تنهائیش نیاز به مونس نداشت 107
- چرا خداوند مونس آرامش بخش نمی خواهد 108
- ایجاد خدا 111
- پی گیری گفتار پیشین 116
- علم و احاطه خدا پیش از آفرینش 122
*****
(1) مفردات راغب اصفهانی.
(2) منتهی الارب.
(3) مفردات راغب.
(4) مفردات راغب.
(5) سوره ی هود آیه ی 10.
(6) مجمع البیان در ذیل آیه ی مزبور.
(7) سوره ی ابراهیم آیه ی 34.
(8) سوره ی حج آیه ی 65.
(9) سوره ی زخرف آیه 15.
(10) سوره ی عبس آیه ی 17.
(11) سوره ی سبا آیه ی 13.
(12) آیه ی 85.
(13) آیه ی 20.
(14) سوره ی نحل آیه 121.
(15) سوره ی اسراء آیه ی 3.
حق خدا را نمی توان ادا کرد
اصل: ولا یودی حقه المجتهدون:
ترجمه: کوشش کنندگان حق او را نمی توانند ادا کنند.
واژه ها: تادیه و ادا: بمعنی رسانیدن حق و گزاردن امانت و دادن دین و امثال اینها آمده است. و اجتهاد: بمعنی سخت کوشش کردن است(1).
و مجتهد در اصطلاح فقهاء به کسی گفته می شود که کوشش خود را در بیرون آوردن احکام شریعت از قرآن و سنت صرف کند.
شرح: در توضیح این جمله، سه مسئله را بررسی می کنیم.