حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 187

در جاذبه کمال آن را اقتضا می کند. امیرالمومنین علیه السلام به مالک می فرماید: و اشعر قلبک الرحمه للرعیه و المحبه لهم و اللطف بهم، مالکا، «رحمت بر رعیت و محبت و لطف به آنان را چنان به قلبت قابل دریافت بگردان و مردم جامعه ات را از آنها برخوردار کن» که گوئی این حالات همانگونه مستند به ذات تست که خنده و عطرافشانی برای گل.

دستورات و توصیه های اکید درباره ی احسان در قرآن مجید، فراوان آمده است. درباره ی ضرورت عدالت و قسط نیز آیات فراوانی در قرآن مجید وجود دارد. این دو گروه آیات برای امکان پذیر ساختن و آماده کردن مردم برای برخورداری از حیات معقول وارد شده است. تفاوتی که میان آن دو گروه دیده می شود اینست: آیاتی که دستور به عدل و قسط می دهد به جز سه مورد که در پاورقی متذکر می شویم،(1).

تشویق به پاداش و بشارتهای دیگر ندارد، در صورتیکه برای تشویق به احسان با انواعی مختلف از وعده ها مردم را تحریک می کند از آنجمله:

1- خداوند سبحان به هر احسانی پاداش خواهد داد (یوسف آیه ی 23، القصص آیه ی 77، الاسراء آیه ی 7، آل عمران آیه ی 172، یونس آیه ی 26، النحل آیه ی 30، الزمر آیه ی 10، النجم آیه ی 31، الانعام آیه ی 160، القصص آیه ی 84، الشوری آیه ی 23، الرحمن آیه ی 60، البقره

آیه ی 112، المرسلات آیه ی 44).

2- احسان کنندگان محبوب خداوندی هستند، (البقره آیه ی 195، المائده آیه ی 13).

3- خداوند با کسانی است که احسان می کنند، (البقره آیه ی 112).

4- احسان به انسانها مانند احسان به خدا است، من ذا الذی یقرض الله قرضا حسنا... (البقره آیه ی 245، المائده آیه ی 12، الحدید آیه ی 11 و 18) «کیست آن کسی که به خدا قرض از روی احسان بدهد».

5- تسلیم به خدا همراه با احسان، تمسک به طناب ناگسستنی است، (لقمان آیه ی 22).

6- کتاب الهی برای تهدید ستمکاران و بشارت به احسان کنندگان است، (الاحقاف آیه ی 12).

علت این تفاوت، اینست که عدل و قسط در ارتباطات انسانها با یکدیگر و حتی در ارتباط انسان با خویشتن رفتار مطابق قانون ضروری حیات معقول است و اگر عدالت منتفی گردد قانون مزبور مختل خواهد گشت. همین معنی ضرورت اقامه ی عدل و قسط را تضمین