حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 211

اصل است که جامعه از عدالت واقعی برخوردار می گردد و حیات مردم چنین جامعه ای هرگز با خطر اختلالات گوناگون مواجه نمی گردد، به عنوان یک مثال بسیار ساده، خط بسیار زیبای «میرعماد» را از آن جهت که یک مرد معمولی آن را نوشته است، نباید با خط «سلطان حسین صفوی» مقایسه نموده و خط سلطان حسین را که دارای سلطنت بوده (سلطنتش مثل خطش بوده است) بر خط میر مقدم داشت، وای به حال آن جامعه ی عقب مانده که در ملاک حق و حقیقت شخصیتها را محور قرار می دهد نه خود حق و حقیقت را.

*****

آیه ی 85 و الشعراء آیه ی 183 و در سوره ی الاعراف آیه ی 85 چنین است: و لا تبخسوا الناس اشیائهم و لا تفسدوا فی الارض بعد اصلاحها.

زمامدار اسلامی نباید سنت هائی را که موجب اصلاح و هماهنگی معقول مردم جامعه بوده و مردم به آنها عمل نموده اند، بشکند

و لا تنقض سنه صالحه عمل بها صدور هذه الامه و اجتمعت بها الالفه و صلحت علیها الرعیه، و لا تحدثن سنه تضر بشی ء من ماضی تلک السنن، فیکون الاجر لمن سنها، و الوزر علیک بما نقضت منها «و هیچ سنت شایسته ای را مشکن که بزرگان و صاحبنظران صالح مدیریت جامعه ی اسلامی به آن عمل نموده و به وسیله ی آن سنت هماهنگی معقول و اصلاح رعیت به وجود آمده است، و هرگز سنتی را مقرر مدار که به چیزی از آن سنتهای گذشته ضرری وارد بسازد که در نتیجه پاداش از آن کسی باشد که آن سنت شایسته را مقرر داشته است و وبال شکستن آن سنت به گردن تو بیفتد».

مباحث مهم مربوط به سنتهای اجتماعی و مختصات آنها:

سنت در آیات شریفه ی قرآنی اغلب به معنای قانونی الهی است، مانند قانون عمل و عکس العمل، (الانعام آیه 37) و (فاطر آیه 43) و جریانات متداول (الحجر آیه 13) و در چند مورد به معنای قوانین و قضایای رسوخ یافته در مجتمع به کار رفته است که مورد استفاده ی مردم جامعه بوده است. از آنجمله ی آیه 137 از سوره ی آل عمران است: قد خلت من قبلکم سنن فسیروا فی الارض «پیش از شما سنتهائی بوده است که منقرض شده است، در زمین به سیر و تحقیق بپردازید»، یرید الله لیبین لکم و یهدیکم سنن

الذین من قبلکم (النساء آیه ی 26)، «خداوند می خواهد برای شما سنتهائی را که پیش از شما در جریان بوده است بیان نماید و هدایت کند».

در این دو آیه ی شریفه منظور از سنتها همان قضایای کلیه ای است که در اینجا مورد