حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 216

متصدیان مدیریتها! و ممکن است اصلا آنگونه که شخص جدید می گوید نباشد). پس از آنکه شخص پیشین به حق یا به ناحق ناقابل و ملعون و مطرود قلمداد شد، ممکن است حتی اقدامات و سنتها و برنامه های کاملا شایسته ای که آن شخص به وجود آورده بود، دنبال خود همان شخص پیشین مورد انتقاد و رد و طرد قرار بگیرد و شکسته شود، و به جای آنها فقط برای اینکه شخص جدید خود را در مقام خود میخکوب کند، دست به اقدامات و سنت سازیها و برنامه ریزیهای بی اساس و مضر بزند، و برای اینکه خود را در مقامی که به دست آورده است میخکوب کند به اضافه ی اقدامات و سنت سازیها و برنامه ریزیهای جدید، اشخاص جدیدی را برای اداره ی مجموعه

ای که به عهده گرفته است، سر کار بیاورد که اصلا نه اطلاعی از اصول مسائل آن مجموعه دارند و نه تعهد و تقوای اداره ی آن مجموعه را. اینست درد بی درمان جامعه ای که سنت شکنی و قانون زدائی را برای حفظ اشخاص ناصالح در مدیریتها، چنان معمول می دارد که گوئی سنت و قانون پایدار جامعه جز سنت شکنی و قانون زدائی چیزی دیگر نیست!! در چنین وضعی است که باید گفت وای به حال مردم جامعه ای که زندگی آنان روی قله هائی از کوه آتشفشان به جریان می افتد.

*****

(1) سنت در اصطلاح شرعی عبارت است از فعل و قول و تقریر معصوم علیه السلام. اگر از فعل معصوم به وسیله ی قرینه هائی التزام احساس شود، سنت به معنای قانون الزامی در آن مورد است، و اگر التزام احساس نشود، فقط مباح بودن آن فعل اثبات می شود، زیرا معصوم مرتکب گناه نمی گردد، همچنین است اگر معصوم از ارتکاب کاری اجتناب کند در این صورت اگر در آن اجتناب التزام احساس شود، حداقل ممنوعیت که کراهیت است ثابت می گردد و این کراهیت هم باز به صورت قانون تلقی می شود، اما قول معصوم، آنچه که مربوط به احکام الهی و عقائد باشد، قطعی است که واجب الاتباع است، زیرا یا به طور مستقیم مستند به وحی است چنانکه در اقوال پیامبر اکرم در همه ی موارد مربوط به احکام و حتی عقائد، و یا غیرمستقیم مربوط به وحی است چنانکه در اقوال ائمه ی معصومین علیهم السلام که به وسیله ی استناد اقوالشان به پیامبر اکرم (ص)، مربوط

به وحی می گردد. و اما تقریر معصوم عبارتست از سکوت معصوم در مورد فعل و قولی که از مردم صادر می شود و معصوم بتواند حکم خداوندی را در آن مورد (اگر خلاف واقع باشد) بیان فرماید، و به طور کلی هر سه موضوع (فعل اعم از کار و ترک آن و قول و تقریر) اگر به صورت قضیه ی کلیه درآید، سنت به معنای قانون الهی تلقی می گردد.

(2) سفینه البحار مرحوم محدث قمی ج 1 ص 665.
(3) من تقدم علی المسلمین و هو یری ان فیهم من هو افضل منه فهو خائن «هر کس بر مسلمانان برای تصدی یک مقام تقدم بجوید با اینکه می بیند در میان آنان کسی برتر از او وجود دارد، چنین شخصی خیانتکار است.».

وظائفی که زمامدار اسلامی باید به طور مستقیم آنها را به جای بیاورد

اشاره

رسیدگی کامل درباره ی کارگزاران (مانند استانداران و مقامات گرداننده ی اجتماع که زیر دست تو کار می کنند) در مواقعی که کاتبان از رسیدگی به کار آنان ناتوان باشند، ثم امور من امورک لابد لک من مباشرتها منها اجابه عمالک بما یعیا عنه کتابک «سپس بعضی از اموری که مربوط به زمامداری تست، باید به طور مستقیم به عهده خود بگیری. از آنجمله رسیدگی کامل درباره ی وظائف و کارها و صفات کارگزاران است در مواقعی که کاتبان از رسیدگی به آنها ناتوان باشند» در این وظیفه دو مسئله ی مهم باید مورد تحقیق قرار بگیرد، مسئله یکم- وظائف مخصوص به شخص زمامدار، مسئله ی دوم- معنای کاتب.

وظائف مخصوص به شخص زمامدار

وظائف مدیر یک مجموعه به معنای عام آن، وظائفی است که به عللی فقط مخصوص شخص زمامدار باشد، مانند تحقیق در جریان کلی و هماهنگ قوائی که جامعه را اداره می کند، مانند مجلس شورای اسلامی، قوه ی قضائی، قوه ی اجرائی که شامل همه ی قوای انتظامات و اجرائیات و دفاع در مقابل دشمنان می باشد، مانند موردی که امیرالمومنین علیه السلام تذکر دادند (تحقیق و بررسی و حل و فصل آن قسمت از امور مربوط به کارگزاران جامعه که کاتبان نمی توانند از عهده آن برآیند).