حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 217

معنای کاتب

مختصات و وظائف او است که در مباحث آینده مشروحا مورد تحقیق قرار خواهد گرفت.

برآوردن احتیاجات مردم در اسرع اوقات

و منها اصدار حاجات الناس یوم ورودها علیک بما تحرج به صدور اعوانک... «و از وظائف اختصاصی تو زمامدار این است که نیازمندیهای مردم را در همان روز که به اطلاع می رسد، و درون معاونان تو در برآوردن آن نیازمندیها تنگ و مختل می گردد، مرتفع بسازی». چند مطلب مهم را باید در این مورد متذکر شویم:

مطلب یکم- منظور از احتیاجات مردم همه ی نیازمندیها نیست، زیرا تقسیم کار برای هر جامعه ای برای اینکه خوب اداره شود، یک امر ضروری است و محال است که همه ی کارها را یک نفر یا عده ی معدودی از اشخاص اداره کنند، مخصوصا با نظر به اینکه توجیه و مدیریت جامعه احتیاج به تدبر و اندیشه و تعقل عمیق و همه جانبه دارد. لذا بدیهی است که منظور از احتیاجات مردم که زمامدار به طور مستقیم باید به آنها رسیدگی کند، آن قسمت از نیازمندیها است که پس از بررسی و تحقیق به وسیله ی کارشناسان و ماموران مربوط و وزراء و کاتبان، باید مورد آگاهی و چاره جوئیهای اختصاصی زمامدار قرار بگیرد.

مطلب دوم- مقصود از وجوب رفع احتیاجات مردم در همان روزی که به اطلاع زمامدار می رسد روز به معنای معمولی آن نیست، بلکه همانگونه که در عنوان وظیفه ی دوم آوردیم، مقصود (اسرع اوقات) است، یعنی هر اندازه که ممکن باشد در اولین زمان توانائی بررسی و مرتفع ساختن احتیاجات، باید تدبر و تصمیم گیری شده و اقدام شود. امیرالمومنین علیه السلام علت وجوب این تعجیل را چنین

بیان می فرماید که: معاونان زمامداران در برآوردن احتیاجات مردم سینه تنگی و اختلال درونی دارند، لذا همواره می خواهند آن را به تاخیر بیندازند. این سینه تنگی و اختلال درونی ممکن است ناشی از آن باشد که آن معاون یا هر صنفی از دستیاران می خواهند برای مردم خودنمائی کنند و قدرت خود را برای بازی دادن مردم نیازمند نشان بدهند!! این کوردلان گوئی مجبورند پلیدی و ناتوانی خود را از عمل به قوانین و اصول مردم داری برای مردم جامعه اثبات کنند، و ممکن است ناشی از توقعاتی باشد که نمی توانند از آن نیازمندها به دست بیاورند مگر در مواقع اضطرار که عبارتست از انحصار برآورده شدن حاجت آن نیازمندان به وسیله ی معاون یا هر دستیار دیگر! معاونان و دستیاران نابکار، اینگونه موقعیتها را که اضطرار در آنها صاحب حاجت را به امان آورده است، برای منافع نامشروع خود مانند رشوه با انواعی که دارد، فرصتی بسیار باارزش می دانند.