حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 237

مقتول را بپردازد و تکیه بر مقام و سلطه زمامداری خود ننماید.

تبصره- در اهمیت خونریزی اینقدر بس که اگر کمترین ابهامی در طرق اثبات جرم وجود داشته باشد، با نظر به دلیل مورد اعتماد تدرء الحدود بالشبهات (حدود با وجود کمترین شبهه ساقط می شود) از کیفر صرف نظر می شود.

*****

زمامدار اسلامی برای احسانی که به مردم کرده نباید منت بگذارد

زمامدار اسلامی نباید برای احسانی که به مردم جامعه می کند منت بگذارد یا کاری را که به سود جامعه کرده است بیش از آنچه که انجام داده است، منظور نماید یا وعده ای کند و تخلف نماید

ایاک و المن علی رعیتک باحسانک، او التزید فیما کان من فعلک، او ان تعدهم فتتبع موعدک بخلفک فان المن یبطل الاحسان و التزید یذهب بنور الحق، و الخلف یوجب المقت عند الله و الناس، قال الله تعالی کبر مقتا عند الله ان تقولوا ما لا تفعلون،(1).

مالکا، «جدا از منت گذاشتن بر رعیت در مقابل احسان و به حساب آوردن بیش از آنچه

که انجام داده ای و از اینکه وعده کنی و تخلف نمائی بپرهیز، زیرا منت احسان را باطل می کند و بیش از آنچه را که واقع شده است به حساب آوردن، فروغ حق را از بین می برد، و خلف وعده موجب عداوت نزد خدا و مردم می گردد. خداوند متعال فرموده است: (عداوت بزرگی است در نزد خدا اینکه بگوئید چیزی را که عمل به آن نمی کنید)»، توضیح این جملات به قرار زیر است:

بدانجهت که احسان زمامدار درباره ی مردم جامعه تا آنجا که ممکن است، جنبه ی وظیفه ای دارد، شبیه به تکلیف الهی است و در حقیقت او با احسان به مردم، تکلیف الهی خود را انجام داده است، و انجام تکلیف چیزی اضافه بر بایستگی ندارد که بتواند آن را فیض بخشی اختیاری از خود تلقی نماید. در صورتیکه قضیه بالاتر از اینست، یعنی حتی اگر احسان زمامدار جنبه ی وظیفه ای هم نداشته باشد و او برای به جا آوردن احسان مکلف هم نباشد باز نباید منت بگذارد، زیرا خداوند از این کار صریحا جلوگیری فرموده است: و لا تبطلوا صدقاتکم بالمن و الاذی کالذی ینفق ماله رئاء الناس و لا یومن بالله و الیوم الاخر...(2).

«و احسان و نیکوکاریهای خود را با منت و اذیت باطل نکنید، مانند کسی که مال خود را برای ریا بر مردم خرج می کند و به خدا و روز قیامت ایمان نمی آورد»، تشبیهی که در آیه ی شریفه آمده است مرتبه ناشایستی منت را به خوبی اثبات می کند. حاصل تشبیه چنین است: چنانکه نیکوکاری از