حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 239

توانائی مدیریت به طور طبیعی از وی سلب می گردد.

زمامدار نباید در امور، پیش از رسیدن موقعش شتابزده باشد

و ایاک و العجله بالامور قبل او انها او التسقط فیها عند امکانها «و بپرهیز از شتابزدگی در امور پیش از آنکه موقعش رسیده باشد، و بپرهیز از سستی و ضعف اراده در موقع امکان اقدام به امر»، یکی از وظایف بسیار مهم زمامدار حفظ متانت و آرامش در اقدام به امور زمامداری است. البته این وظیفه را می توان از مصادیق شاخص حسن زمامداری قرار داد که در شرائط فقهی زمامدار متذکر شده ایم، و بدانجهت که این وظیفه به تنهائی جنبه ی حیاتی دارد، و در فرمان مبارک صریحا آمده است، لذا به طور مستقل در اینجا مورد بررسی قرار می دهیم، اگر چه هر یک از خطاهائی که زمامدار و هر مقامی مسئول مرتکب شود، نتیجه آن خیلی بالاتر از

آن است که از یک فرد معمولی سر می زند، ولی در بعضی از موارد یک خطا از زمامدار، ممکن است به نابودی جامعه ای که مدیریت آن را به عهده گرفته است بیانجامد. شاید یکی از علل اساسی این اصل که می گویند: اشتباه سیاسی یک سیاستمدار مانند جرم عمدی است همین باشد که ضرر اشتباه سیاسی زمامدار، یک ناگواری مخصوص به شخص او نیست، بلکه موج ضرر او بر همه ی سطوح و ابعاد جامعه می رسد و چنانکه گفتیم چه بسا به نابودی جامعه منتهی می گردد.

درباره ی مضرات پدیده ی شتابزدگی تشبیهات و تمثیلات بسیار عالی که محصول تجارب تاریخی بوده است گفته شده است، مانند: «نشتر زدن و شکافتن یک ماده ی چرکین پیش از رسیدن آن» «چیدن میوه پیش از رسیدن آن» «احساس وصول به مقصد پیش از طی مسافت» و غیرذلک. همانگونه که تاخیر انداختن و درنگ کردن در اقدام به امری که موقعش رسیده و فرصت برخورداری از آن از دست می رود، خطائی است که اگر زمامدار به آن مرتکب شود، ممکن است جامعه ی خود را به هلاکت بکشد و اینست معنای اصل دوم که امیرالمومنین علیه السلام فرمود: او التسقط فیها عند امکانها «یا سستی و ضعف اراده در موقع امکان اقدام بر آن».

بشر در طول تاریخی که پشت سر گذاشته است، چه شرقی و چه غربی، خواه در امور سیاسی و خواه در امور اقتصادی و جنگی و غیرذلک، از تخلف از دو اصل مزبور (شتاب و اقدام به یک امر پیش از رسیدن موقعیت آن، و تاخیر و درنگ در اقدام به

امری که موقعش رسیده و در حال از دست رفتن است) صدمه ها دیده و امتیازاتی را از دست داده است که چه بسا در سرنوشت تاریخی او موثر بوده است. بی اعتنائی به این دو اصل مانند بی اعتنائی به اصل (هر