حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 250

شرائط فقهی زمامدار از دیدگاه اسلام

اشاره

شرائطی برای زمامدار از دیدگاه اسلام به وسیله فقهاء و حکمای اسلامی با نظر به منابع عقلی و نقلی (که خود توضیح دهنده ی حکم عقل است) ذکر شده است که ما در اینجا آن قسم شرائط را که تقریبا مورد اتفاق نظر می باشد، متذکر می شویم، ضمنا شرائطی را که برای زمامدار مطرح می کنیم، در حقیقت مفاد دلائل عقلی ضروری است. لذا می توان گفت: دلائل نقلی که درباره ی شرائط زمامدار آمده است در حقیقت ارشاد به همان دلائل و اصول عقلی است.

عقل رشد یافته

گمان نمی رود کسی در ضروری بودن این شرط از نظر عقل و نقل کمترین تردیدی داشته باشد، زیرا حیات انسانها چه در قلمرو فردی و چه در عرصه ی اجتماعی در ارتباطات چهارگانه (ارتباط انسان با خدا، ارتباط انسان با خویشتن، ارتباط انسان با جهان هستی و ارتباط انسان با بنی نوع خود) پر از قضایا و پدیده هائی است که بایستی بر اصول و قوانین (حیات معقول)، اگر چه به طور نسبی تطبیق شود، و تردیدی نیست در اینکه اساسی ترین عامل این تطبیق، عقل رشد یافته ایست که نخست حیات معقول خود زمامدار را با اصول و قوانین آن حیات تنظیم نموده و به ثمر برساند و سپس به تنظیم حیات معقول مردم جامعه ای که اداره ی آن را به عهده گرفته است بپردازد.

امیرالمومنین علیه السلام فرموده است: یحتاج الامام الی قلب عقول و لسان قوول و جنان علی اقامه الحق، صوول(1).

«زمامدار نیازمند است به یک قلب دارای تعقل (دائمی و عمیق) و زبانی گویا و دلی نیرومند و تکاپوگر بر اقامه ی حق».

در

یکی از جملات می فرماید: و انی الی لقاء الله لمشتاق و حسن ثوابه لمنتظر و لکننی آسی ان یلی امر هذه الامه سفهاوها و فجارها فیتخذوا مال الله دولا و عباده خولا و الصالحین حربا و الفاسقین خربا(2).

«و من قطعا به دیدار خدا مشتاق و به پاداش نیکویش