حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 260

(حکومت مردم بر مردم) به تمام معنی کلمه با عواملی که مطرح می نمائیم امکان پذیر است؟

1- نفوذ شخصیتها در به وجود آوردن فضای خاص برای استنشاق (آنچه هست) و (آنچه باید باشد) در جامعه.

2- نفوذ قدرتهای متنوع مانند نیروهای اقتصادی و علمی و جنگی در فضای جامعه و تاثیر آنها در ایجاد شرایط مخصوص در ذهن مردم. امروزه اگر کسی با مشاهده ی رگبار تبلیغات و توجیهات جهانی قدرتمندان که به وسیله ی رسانه ها، دیر باور ترین مغزها را شستشو می دهند، باز ادعای دموکراسی داشته باشد، یا هیچ اطلاعی از دنیای امروز ندارد، یا خود یکی از ماموران مستقیم همان عوامل رگبار تبلیغات و توجیهات است و یا دخالت غیرمستقیم در این امر دارد و یا آدمی است خوش باور افراطی.

3- برای رسیدن به رای و عقیده ی متحد در جامعه، هرگز افراد معمولی که غالبا با یک یا چند بعد محدود زندگی می کنند، توانائی آن رشد و اعتلای مغزی و روانی را ندارند که بالاتر رفته و با صاحبنظران و خردمندان رشد یافته و دانشمندان در درک و فهم متحد شده و در آن رای و

عقیده ای که آن رشدیافتگان ابراز خواهند کرد مشترک و متحد شوند، پس حالا که مردم معمولی بالاتر نخواهند رفت، در نتیجه برای وصول به رای و عقیده ی واحد، باید آن رشدیافتگان را پایین بیاورند، اگر چنین چیزی امکان داشته باشد، در اینصورت رای از آن انسانهای یک بعدی بوده و رشدیافتگان به طور اجبار از آنان پیروی خواهند کرد. به عنوان مثال: فرض کنیم می خواهیم در یک مجمعی برای وصول به یک نظر صحیح رای گیری به عمل بیاوریم، افراد تشکیل دهنده ی این مجمع را می توان به دو قسم تصور کرد:

قسم یکم- همه ی افراد مجمع از همه ی جهات مغزی و روانی و عوامل حاکم بر روحیه ی آنان مساوی باشند، قطعی است که چنین تساوی و وحدت حتی میان دو نفر هم که بوده باشند بسیار دشوار است، و هر اندازه که کمیت افراد با کیفیتهای مختلف افزایش یابد دشواری شدیدتر و تا سرحد محال بالغ می شود.

قسم دوم- افراد تشکیل دهنده اشخاص مختلفند. این اختلاف باعث می شود که کمیت و کیفیت معلومات و تعقل و اخلاق و وجدان آنان نیز مختلف بوده باشد. آیا در مجمعی که «سلمان فارسی» و «ابوذر» و «ابن سینا» و «ابوریحان بیرونی» و «مولوی» تعدادی از اعضای مجمع را تشکیل بدهند، و تعدادی دیگر از پائین ترین افراد تشکیل شوند، در این فرض، آیا باید آن انسانهای مقتدر مغزی و روانی پائین بیایند یا افراد پائین باید به بالا بروند تا نظری که ابراز خواهند کرد، دارای ارزش واقعی (نه ساختگی) باشد؟!

4- هرگز دیده نشده است که انسانهای یک جامعه برای

وضع قانون و انتخاب