حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 271

نویسندگانی که در تحلیل شخصیت امیرالمومنین علیه السلام همه ی عوامل رشد و کمال را می پذیرند جز موضوع سیاست را، سخت در اشتباهند. از آنجمله «پطروشفسکی» استاد تاریخ در دانشگاه لنینگراد است که می گوید: «علی پرورده ی محمد (ص) و عمیقا به وی و امر اسلام وفادار بود... علی تا سرحد شور و عشق پایبند دین بوده، صادق و رستگار بود، در امور اخلاقی بسیار خرده گیر بود و از نامجویی و مال پرستی به دور و بیشک مردی سلحشور و هم شاعر و تمام صفات اولیاء الله در وجودش جمع بود، کراماتی فراوان از وی نقل می کردند، ولی بالکل از صفات ضروری یک رجل دولتی و سیاستمدار عادی عاری بود، علی در خرده گیریهای اخلاقی که ناشی از علل دینی بود (ترس از مسئولیت در برابر خداوند، و ترس از مسئولیت ریختن خون مسلمانان) وی را از اخذ تصمیم بازمی داشت، و گرایشی به مدارا در نهادش ایجاد کرده بود»(6) اگر منظور «پطروشفسکی» و امثال ایشان اینست که علی بن ابیطالب (ع) از صفات ضروری یک رجل دولتی و سیاستمدار «ماکیاولی» عاری بود؟ البته و صد البته چنین است، زیرا او خود را در برابر انسانها می دید و

خود را زمامدار انسانها می دانست، نه «گوریلهای باهوش» که هیچ گونه ارزشی جز وسیله ی تورم خودطبیعی قدرت پرستان خودکامه ندارند، بلکه نه فقط از صفات حکمفرمایان خودکامه ی ماکیاولی صفت عاری بود، بلکه اصل مبارزه ی آن انسان کامل با همان دولتمردان و قدرت پرستان خودکامه ماکیاولی منش بوده است، و جای بس شگفتی است که مطلب فوق از کسانی صادر می شود که ادعای اومانیستی دارند و داد از حمایت انسان و انسانیت می زنند.!!

خلاصه، حکومت امیرالمومنین علیه السلام همان حکومت الهی بود که به وسیله ی پیامبران عظام تبلیغ شده و برای انسانهائی بود که در مسیر کمال رو به ابدیت در حرکتند. با یک مثل این مطلب را می توان چنین توضیح داد: «می دانیم که ماشین را هر موقع که به کار بیندازیم کار می کند، و با بستن آن متوقف می شود و در این باز کردن و بستن کلیدی معین بکار می رود، در صورتیکه انسان به جهت تنوع عناصر و ابعاد درونی و خواسته ها و درکهائی که دارد و همچنین به جهت قدرتی که برقرار کردن ارتباطات گوناگون با جهان برونی در نظم باز (سیستم باز) دارد، می تواند پایبند هیچ کلید مشخصی نگردد مگر با عوامل اجباری. انسان با چنین مختصی است که با هیچ طرز تفکر و سیستم مکتبی چه از نظر شناسائی «آنچنانکه هست» و چه از نظر «چگونه باید باشد» به حیات معقول خود دست نخواهد یافت، مگر اینکه آنهمه کلیدهای بسیار متنوعی که می توانند او را باز کنند و به کار بیندازند و متوقفش بسازند وابسته به