حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 276

برمی خیزند».

توضیحی درباره ی شوری با نظر به دو آیه ی فوق

چنین است: آیه ی شماره ی یکم برای اعضای مشورت شرطی ذکر نکرده است، لذا بعضی چنین گمان کرده اند که همه ی مردم با هرگونه شرایط ذهنی می توانند شرکت نمایند. این گمان به نظر صحیح نمی رسد زیرا ماهیت مشورت عبارتست از اجتماع یک عده اشخاص به عنوان اعضای مشورت برای بیان عقاید و نظریات خود، درباره ی موضوعی که بدیهی نبوده و امری است نظری. در حقیقت اعضای مشورت می خواهند واقعیت موضوع مورد مشورت را که از نظر ابتدائی پوشیده است، روشن بسازند و بهترین راه حل آن موضوع را برای دفع ضرر یا جلب منفعت برای مردم اجتماع ارائه بدهند. مسلم است که مشورت به این معنی و هدفی که از آن اعضاء منظور شده است، با فرض عدم توجه به شعور و درک و معلومات و تقوای اعضاء مشورت به طور قطع ناسازگار است. بنابراین انسانی که فاقد شعور و درک و معلومات و تقوی است، چیزی ندارد که به نفع انسانها ابراز عقیده و نظر نماید، همچنین با نظر به هدف و غایت از مشورت که عبارتست از به دست آوردن بهترین عقیده و نظر برای مصالح مردم اجتماع، احساس بی نیازی از شعور و درک و معلومات و تقوی، برای اعضای مشورت خطائی است که هیچ اداره کننده ی اجتماع نمی تواند مرتکب آن شود. به اضافه ی اینکه یکی از مخاطبین به دستور شوری خود پیامبر اکرم (ص) است، در اینصورت چگونه جایز است که پیامبر آگاه از همه چیز و مطلع از مصالح و مفاسد زندگی مردم، عقل خود را مساوی یک فرد فاقد شعور

و درک یا فاقد تقوی قرار بدهد و در برابر او یک رای داشته باشد؟! این مطالب که گفتیم قرینه ی عقلی است برای لزوم تفسیر آیه به وجهی که ما متذکر شدیم، یعنی قطعا باید اعضای شوری واجد صلاحیت مشورت بوده باشند، با قطع نظر از قرینه ی عقلیه که بیان نمودیم، از نظر فن تفسیر و اصول بیان و محاورات، آیه ی شماره دوم مبین و مفسر آیه ی شماره ی یکم است. آیه شماره دوم اوصاف اعضای شوری را چنین توضیح می دهد:

1- مرتکب گناهان بزرگ و فحشاء نباشند.

2- غضب خود را فرو نشانند.

3- به طور کلی کسانی باشند که به دستورات الهی پاسخ پذیرش بدهند. و نماز را برپای دارند.

4- و از آنچه که خداوند بر آنان عنایت فرموده است، انفاق نمایند.

5- هنگامیکه از بیگانگان تعدی و ستم بر آنان متوجه شود، به یاری هم بشتابند. هیچ جای تردید نیست که امور مزبوره خود، آگاهی صریح به لزوم مشورت دارد و روایتی است که مرحوم آیه الله العظمی مرحوم آقامیرزا «محمدحسین نائینی» نقل کرده است که پیامبر