حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 290

برقرار کردن انصاف بین نفس زمامدار یک جامعه و نزدیکانش از یکطرف و خدا و مردم به طور عموم، کلمه ی ناس به کار رفته است که اسم جمع شامل عمومی مردم بدون هیچ استثنائی می گردد.

ب- و لیکن ابعد

رعیتک منک و اشناهم عندک اطلبهم لمعائب الناس، فان فی الناس عیوبا الوالی احق من سترها «و دورترین رعیت تو از تو و منفور ترین آنان نزد تو کسی باشد که جویاترین آنان به عیوب مردم است، زیرا در میان مردم عیوبی است که حاکم شایسته ترین اشخاص برای پوشاندن آنها است».

ج- اطلق عن الناس عقده کل حقد... «گره هر گونه کینه ای را از درون مردم باز کن».

د- ثم اختر للحکم بین الناس افضل رعیتک فی نفسک «سپس برای حکم در میان مردم بهترین مردم جامعه را از نظر خویشتن انتخاب کن».

ه- لان الناس کلهم عیال علی الخراج و اهله «زیرا مردم همگی تحت کفالت مالیات و پرداخت کننده ی آن می باشند».

و- و منها اصدار حاجات الناس یوم ورودها علیک... «و از آن جمله اموری که خود باید به طور مستقیم متصدی باشی، برطرف کردن نیازهای مردم است در همان روزی که به تو وارد شده است».

ز- مع ان اکثر حاجات الناس الیک مما لا موونه فیه علیک من شکاه مظلمه او طلب انصاف فی معامله «با در نظر داشتن اینکه اکثر احتیاجات مردم به تو، از آن چیزها است که برآوردن آنها برای تو مشقتی ندارد. مانند شکایت از ظلم یا دادخواهی درباره ی معامله ای».

ح- و لا یطمعن منک فی اعتقاد عقده تضر بمن یلیها من الناس فی شرب او عمل مشترک «و هرگز از تو طمع آن را نداشته باشند که پیمانی به سود آنان ببندی تا ضرر آن به مردمی که رابطه ای با لازمه ی آن پیمان دارند، مانند حقابه یا عمل مشترک دیگر وارد آید».

ط- و ایاک

و الاستئثار بما الناس فیه اسوه «و به پرهیز از برتری دادن خود (و هر شخصی که مورد تمایل تو باشد) بر دیگران در آنچه که مردم در برخورداری از آن مساویند»، در این جملات تساوی عموم در حق حیات و حق کرامت و حق آزادی معقول، چنان روشن است که هیچ نیازی به تفصیل طولانی نیست.

دو- جملاتی که «رعیت» به طور مطلق در آنها به کار رفته است و مفهوم این کلمه همانگونه که در اول مبحث اشاره نمودیم عموم مردم جامعه ایست که یک سیاست آن را اداره می کند: