حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 301

برای توضیح این جمله که همه مردم در شمول رحمت و محبت و لطف و دادگری حکام اسلامی مساوی و برابرند و همچنین برای توضیح حقوق اساسی سه گانه از دیدگاه اسلام انواع شخصیت انسانی را از دیدگاه اسلام مطرح می کنیم:

شخصیت انسانی از دیدگاه اسلام هفت صنف می باشد:

1- نوع انسان به طور عموم از هر نژادی و هر جامعه ای که بوده باشد، و با هر زبانی که سخن بگوید و هر رنگی که داشته باشد، و به طور کلی دارای هر خصوصیت طبیعی که باشد، محترم و از حقوق و مزایای انسانی برخوردار خواهد بود، در حقیقت هر موجودی که به نام انسان به وجود می آید از موقع قرار گرفتنش در رحم مادر، تا آنگاه که آخرین نفس زندگی را برآورد دارای حقوق انسانی بوده و احترام و حفظ و ارزشهای او لازم است، حتی

پس از آنکه زیر خاک رفت نمی توان با جسد بیجان او رفتارهای اهانت آمیز نمود، و با اینحال تنظیم زندگی و تعلیم و تربیت انسان به طور عموم و آماده کردن وسائل رشد او لازم است و جمله ای که دستور امیرالمومنین را به مالک اشتر درباره ی لزوم رحمت و محبت و لطف متذکر می شود این اصل عمومی را گوشزد می نماید، این اصل عمومی از آیه ی 7 از سوره ممتحنه با وضوح کامل استفاده می شود: لاینهاکم الله عن الذین لم یقاتلوکم فی الدین و لم یخرجوکم من دیارکم ان تبروهم و تقسطوا الیهم «خداوند شما را از نیکوکاری و عدالت درباره ی کسانیکه درباره ی دین با شما جنگ و پیکار ندارند و شما را از وطنهایتان آواره نکرده اند نهی نمی کند».

2- انسانهایی که در مسیر رشد قرار گرفته زندگی خود را طبق قوانین و اصول معینی اداره می کنند، این صنف از انسانها که در یک مرحله ی عالیتر از صنف اول می باشند به اضافه داشتن همه حقوق حیات و لزوم احترام بر موجودیت آنان دارای ارزشی بالاتر از صنف یکم می باشند، زیرا وضع قانون و رفتار مطابق آن قانون خود دلیل به وجود آمدن مرحله ای از رشد است که ذاتا دارای ارزش می باشد.

این رشد موجب می شود که به اضافه داشتن حقوق شخصیت انسانی، شایستگی تعهدات و اشتراک با جامعه اسلامی در آن نوع از شئون زندگی دسته جمعی داشته باشند که اصول و قوانین منطقی آنان اقتضا می کند.

3- آن صنف از انسانها که به اضافه داشتن امتیاز صنف دوم به

فهم و درک اصول و معانی عالی انسانی نایل آمده و آن درک و فهم و رفتار عینی آنان منعکس است، رسیدن این صنف به مرحله دوم رشد، امتیاز و ارزش دیگری را برای آنان اثبات می کند، زیرا یکی از عالیترین هدفهای ایدئولوژی اسلامی تربیت و تعلیم انسانها برای به وجود آوردن چنین فهم و