حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 317

امری معقول نمی باشد، بلی، چنانکه در گذشته اشاره کردیم حیات فقط با حیاتی دیگر که به جهت فدا شدن به خالق حیات، از ابدیت سعادتمند برخوردار می باشد قابل مبادله می باشد و بس.

*****

حیات در رابطه با خدا

هیچ احدی تردیدی در این حقیقت ندارد که مالک حیات و موت خداست و انسان کمترین اختیاری در به وجود آمدن از حیات و از دست دادن آن، در حال اعتدال مغزی و روانی ندارد.

من به خود نامدم اینجا که به خود باز روم

آنکه آورده مرا باز برد بر وطنم

این حقیقتی است که ما آن را مشاهده می کنیم و نیازی برای اثبات چنین حقیقتی مشهود نمی بینیم، با اینحال، آیات قرآن مجید برای تاکید و هشدار آدمیان درباره ی اینکه ورود حیات به عرصه ی هستی و خروج آن از این عرصه، به طور مستقیم از خدا است اشاراتی می نماید که ما به عنوان نمونه بعضی از

آنها را متذکر می شویم:

فاذا سویته و نفخت فیه من روحی فقعوا له ساجدین (الحجر آیه ی 29) «و هنگامیکه گل آدم را ساختم و از روح خود در او دمیدم (در برابر) او به سجده بیفتید» این مضمون در سوره ی السجده آیه ی 9 هم آمده است. اینگونه آیات دلالت بر این حقیقت دارد که حیات (و نفس یا روح) آدمیان، از غیر مجرای علل و اسباب طبیعی (اگر چه در عرصه ی طبیعت) و به طور مستقیم از فیض خداوندی به وجود می آید.

همچنین مرگ که مفارقت روح از بدن است، به طور مستقیم مربوط به مشیت الهی است اگر چه هر دو پدیده ی حیات و موت در عرصه ی طبیعت و پیوسته به زنجیر قوانین جاوید در آن می باشد. آیاتی دیگر در قرآن مجید با ترکیب انحصاری دو پدیده ی حیات و موت را به خدا نسبت می دهد. در صورتیکه به وجود آمدن همه ی مخلوقات از خدا است و خالق و صانع همه ی اشیاء او است. مانند و هو الذی احیاکم ثم یمیتکم(1) (الحج آیه ی 66) «و اوست که شما را زنده می کند و می میراند» و انا لنحن نحیی و نمیت(2) (الحجر آیه ی 23) «و تحقیقا مائیم که زنده می کنیم و می میرانیم» درباره ی فاعلیت مستقیم خدا در پدیده ی مرگ به اضافه ی آیات فوق، آیه ی 42 از سوره الزمر چنین است: الله یتوفی الانفس حین موتها «خدا است که نفوس را در وقت مردن آنها می گیرد» و اینکه در بعضی از آیات آمده است که فرشته

یا فرشتگانی مامور قبض روح انسانها