حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 326

الطیبات و فضلناهم علی کثیر ممن خلقنا تفضیلا. «تحقیقا ما فرزندان آدم را تکریم نمودیم و آنان را در خشکی و دریا به راه انداختیم و از مواد پاکیزه به آنان روزی دادیم و آنان را به بسیاری از آنچه که آفریدیم برتری دادیم.» مگر کسانی که با ارتکاب به معاصی تباه کننده کرامت انسانی خدادادی خود را محو بسازد.

2- کرامت انسانی الهی عبارتست از آن شرف و حیثیت و ارزشی که با کوشش

اختیاری در مسیر تزکیه ی نفس و تحصیل معرفت و هستی یابی و تقرب به پروردگار متعال است که شناخت و احترام به کرامت انسانی یکی از مقدمات ضروری آن است، به دست بیاورد. این همان کرامت عظمی است که خداوند سبحان مشخص فرموده است: یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثی و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عند الله اتقاکم (الحجرات آیه ی 13) «ای مردم ما شما را از مردی و زنی آفریدیم و شما را گروهها و قبیله هائی قرار دادیم تا یکدیگر را برای هماهنگی درک کنید، تحقیقا باکرامت ترین شما نزد خداوند باتقوی ترین شما است»، قطعی است که هر یک از این دو نوع کرامت دارای درجاتی مختلف است و ملاک اختلاف درجات با مقدار و کیفیت آگاهی از عظمت و ارزش وجود انسانی و به ثمر رسیدن شخصیت الهی است که مدیریت وجود انسان را در جهانی معنی دار اداره می نماید.

اکنون می پردازیم به توضیح گروههای ششگانه انسانی که از دیدگاه اسلام با درجات مختلف از دو نوع کرامت (کرامت طبیعی انسانی و کرامت انسان الهی) برخوردار می باشند:

یک- انسان طبیعی اولی که رشد شخصیتش به مرحله ای نرسیده است که ضرورت و شایستگیهای زندگی مستند به اصل و قانون را درک نماید و بپذیرد و بر مبنای آن زندگی کند. او از انسانیت فقط همان کالبد جسمانی را دارد و مغز ناشکفته و شخصیت در حالت بذری که در مزرعه ی وجودش کاشته شده است. این انسان با عوامل خارج از شخصیت ابتدائی و ناتوانش (یا عوامل محیط طبیعی و اجتماعی و

مقتضیات طبیعی بعد مادی) زندگی می کند.

دلیل اثبات کرامت برای این گروه از انسان، به اضافه آیه ی تکریم (و لقد کرمنا بنی آدم) و دیگر دلائل نقلی و عقلی دستور قاطع و صریح امیرالمومنین علیه السلام به مالک اشتر است که در فرمان معروف فرموده است: و اشعر قلبک الرحمه للرعیه و لا تکونن علیهم سبعا ضاریا تغتنم اکلهم، فانهم صنفان اما اخ لک فی الدین او نظیر لک فی الخلق. «مالکا، رحمت و مهربانی بر رعیت را به قلبت اشعار (وادار به دریافت حقیقی و مستقیم) کن و مباش برای آنان درنده ای خون آشام که خوردن آنان را غنیمت بشماری، زیرا آن مردم دو صنفند: یا برادر دینی تو هستند و یا در خلقت مانند تو می باشند» همچنین روایت بسیار معروف از پیامبر اسلام که