حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 342

تلقی کنم که به اندیشه یا به آزادی اندیشه ی دیگران صدمه وارد کنم؟ اگر ما به این قانون ثابت توجه داشته باشیم که خود به جریان انداختن قضایا و مفاهیم در مغز و کشف ارتباطات آنها یا جعل ارتباطات میان آنها به نام اندیشه، هیچگونه ارزشی ندارد، بلکه اینگونه فعالیتهای مغزی همان شطرنج بازیهای ذهنی است که جز بیهوده تلف کردن انرژیهای مغزی و فانی ساختن زندگی در خیالات و تداعی معانیهای بی نتیجه، ثمری نخواهد بخشید. آنچه که باید انجام داد اندیشه ی مفید است و اندیشه ی مفید عبارتست از آن فعالیت مثبت ذهنی که متفکر را برای کشف واقعیات نائل می سازد، بنابراین، اندیشه بهترین وسیله برای بهترین هدفها است که وصول به واقعیاتست، و خود به تنهائی هدف نیست، چنانکه خود شناخت واقعیات نمی تواند هدف نهائی از علم و معرفت بوده باشد، بلکه واقعیات پس از شناخته شدن، باید مورد استفاده ی انسانی قرار بگیرد. ممکن است این مسئله مطرح شود که این بیانات موجب سلب آزادی اندیشه از انسانها خواهد گشت و این کار قطعا به زیان بشریت منتهی می گردد. پاسخ این اعتراض بسیار روشن است، زیرا این بیانات از هدر رفتن حیات آدمی و انرژیهای مغزی او درباره ی قضایای دارای محتویات فاسد و یا قضایای بی نتیجه جلوگیری می نماید نه از آزادی معقول اندیشه، زیرا اندیشه یکی از عالیترین فعالیتهای مغز انسانی است که باید در تنظیم «حیات معقول» بشریت به کار بیفتد. پس چنانکه

نظریه ی «هنر برای حیات معقول انسانها» ارزش قائل شدن به «حیات معقول» انسانها است نه سانسور هنر، همچنین اندیشه برای حیات معقول انسانها، برای ارائه ارزش «حیات معقول» انسانهاست، نه سانسور اندیشه. چنانکه تحقیق و کاوش جدی برای تشخیص صلاحیت مواد نوعی قرص برای معالجه سردرد، بیان کننده ی ارزش جان آدمی است، نه سانسور شیمی و داروسازی و پزشکی. آنچه که در موضوع آزادی اندیشه به نظر می رسد منطقی ترین راه حل مشکل آزادی اندیشه در ارتباط با حیات معقول انسانی چنین است:

1- اندیشه هائی که مربوط به تحقیق و کشف و تنظیم موضوعات عالم طبیعت و ابعاد طبیعی انسان است که علوم تحققی آنها را به عهده گرفته است، بدون هیچ قید و شرطی آزاد است مگر در آن موارد که نتایج آنها به ضرر بشریت تمام شود.

2- اندیشه هائی که پیرامون هویت انسانی معنی دار و بایستگیها و شایستگیهای او صورت می گیرد و همچنین اندیشه هائی که پیرامون مسائل مربوط به کل هستی انجام می گیرد و در تعیین ارزش و موقعیت انسانی تاثیر می نماید. در این قسم اندیشه ها، بدانجهت که موضوعات و قضایای مورد اندیشه عینیت محسوس ندارند و ذوقها و آرمانهای پذیرفته شده و شرائط محیطی و فرهنگی و دیگر انگیزه های شخصی و اجتماعی، در طرز اندیشه و انتخاب اصول موضوعه و حتی بدیهی یا نظری تلقی کردن اصول، دخالت و تصرف دارند، لذا حتما باید برای حفظ مغزها