حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 370

و هو اول عربی تناولت شفتاه صدی اغانیها علی مسمع قوم لم یسمعوا بها من ذی قبل، فتاهوا بین مناهج بلاغته و ظلمات ماضیهم، فمن اعجب بها کان اعجابه موثوقا بالفطره، و من خاصمه کان من ابناء الجاهلیه.

مات علی بن ابیطالب شهید عظمته! مات و الصلوه بین شفتیه، مات

و فی قلبه الشوق الی ربه. و لم یعرف العرب حقیقه مقامه و مقداره حتی قام من جیرانهم الفرس، اناس یدرکون الفارق بین الجواهر و الحصی، مات قبل ان یبلغ العالم رسالته کامله وافیه، غیر اننی اتمثله مبتسما قبل ان یغمض عینیه عن هذه الارض، مات شان جمیع الانبیاء الباصرین الذین یاتون الی بلد لیس ببلدهم، و الی قوم لیس بقومهم، فی زمن لیس بزمنهم، و لکن لربک شانا فی ذلک و هو اعلم.(2).

*****

شعور سیاسی و رشد فرهنگی جامعه بدون رشد کمال و تقوای سیاسی زمامدار و بالعکس

یعنی آیا می توانیم جامعه ای را فرض کنیم که از جهت شعور سیاسی و رشد فرهنگی در درجه ای بالا قرار بگیرد ولی زمامدار یا زمامداران آن جامعه از رشد و کمال و تقوای سیاسی بی بهره باشند؟ به نظر می رسد چنین فرضی محال نباشد ولی بسیار دشوار به نظر می رسد، زیرا همانگونه که حیات طبیعی سالم بدون مدیریت سالم از طرف خود طبیعی یا صیانت ذات طبیعی امکان ناپذیر است، همچنین حیات اجتماعی مردم با شعور سیاسی و رشد فرهنگی به معنای تام آن بدون مدیریت زمامدار یا زمامداران رشید و با

کمال و باتقوای سیاسی تقریبا امکان ناپذیر است، زیرا نسبت اعضای جامعه به زمامدار مانند نسبت اعضاء و استعدادها و نیروهای فرد است به شخصیت او. لذا فرض شعور سیاسی و رشد فرهنگی به معنای عام آن در مردم جامعه بدون رشد و کمال و تقوای سیاسی زمامدار قریب به محال است، همانگونه که رشد و هماهنگی عالی موجودیت یک انسان بدون رشد و کمال شخصیت او که مدیریت موجودیت او را به عهده دارد امکان ناپذیر است. اینگونه رابطه میان زمامدار و مردم جامعه مختصاتی دارد که ما به بعضی از آنها اشاره می نمائیم:

مختص یکم- زمامدار رشید و کمال یافته و دارای تقوای سیاسی همواره در مسیر پیشبرد جامعه به سعادت ممکن تکاپو می کند، چنانکه شخصیت رشدیافته ی همه ی قوا و تکاپوهای خود را در مسیر رشد و هماهنگی هر چه بیشتر اعضاء و استعدادها و نیروها و فعالیتهای موجودیت انسان صرف می نماید.