حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 374

*****

ی 11.

طبقات مردم در جامعه (نهادها و سازمانها)

اشاره

و اعلم ان الرعیه طبقات لا یصلح بعضها الا ببعض، و لا غنی ببعضها عن بعض، فمنها جنود الله، و منها کتاب العامه و الخاصه و منها قضاه العدل و منها عمال الانصاف و الرفق و منها اهل الجزیه و الخراج من اهل الذمه و مسلمه الناس، و منها التجار و اهل الصناعات و منها الطبقه السفلی من ذوی الحاجه و المسکنه و کل قد سمی الله له سهمه و وضع علی حده فریضه فی کتابه او سنه نبیه صلی الله علیه و آله و سلم عهدا منه عندنا محفوظا. فالجنود باذن الله حصون الرعیه و زین الولاه و عز الدین و سبل الامن، و لیس تقوم الرعیه الا بهم ثم لا قوام للجنود الا بما یخرج الله لهم من الخراج الذی یقوون به علی جهاد عدوهم و یعتمدون علیه فیما یصلحهم و یکون من وراء حاجتهم، ثم لاقوام لهذین الصنفین الا بالصنف الثالث من القضاه و العمال و الکتاب لما یحکمون من المعاقد و یجمعون من المنافع، و یوتمنون علیه من خواص الامور و عوامها و لا قوام لهم جمیعا الا بالتجار و ذوی الصناعات فیما یجتمعون علیه من مرافقهم، و یقیمونه من اسواقهم و یکفونهم من الترفق بایدیهم مما لایبلغه رفق غیرهم، ثم الطبقه السفلی من اهل الحاجه و المسکنه الذین یحق رفدهم و معونتهم و فی الله لکل سعه و لکل علی الوالی حق بقدر ما یصلحه و لیس یخرج الوالی من حقیقه ما الزمه الله تعالی من ذلک الا بالاهتمام و الاستعانه بالله و توطین نفسه علی لزوم الحق و الصبر علیه فیما خف علیه او ثقل، «و بدان

که رعیت متشکل از طبقاتی است که مصلحت زندگی بعضی از آنان تامین نمی شود مگر با بعضی دیگر و با قسمتی از آن طبقات نمی توان از قسمت دیگر بی نیاز شد، از آن جمله است: 1- لشگریان خدا، 2- کاسبان عمومی و خصوصی، 3- قضات عدل، 4- عمال انصاف و سازش دادن مردم با یکدیگر، 5- وصول کنندگان مالیات به طور عام (جزیه و خراج از غیرمسلمانی که با جامعه اسلام تعهد همزیستی دارند و از مسلمانان)، 6- بازرگانان و