حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 375

صنعتگران، 7- طبقه ی پائین (حاجتمندان و بینوایان)، خداوند متعال در کتاب خود یا سنت پیامبرش سهم و موقعیت هر یک از آنان را مشخص فرموده است، و قانون سهم و موقعیت همه ی این طبقات از خدا و پیامبرش نزد ما محفوظ است».

1- پس لشکریان با اذن خداوندی نگهبانان رعیت و موجب افتخار و زینت زمامداران و عزت دین و طرق ایجاد امن در جامعه می باشند و برای رعیت استقرار و استقامتی نیست مگر با لشکریان.

2- سپس استقرار و استقامتی برای لشکریان نیست مگر به وسیله ی مالیاتی که خداوند برای آنان از مواردش اخراج می فرماید، که برای جهاد با دشمنان تقویت شوند، و لشکریان در مصالح و نیازهای خود به آن مالیات متکی می باشند.

3- سپس قوامی برای این دو صنف نیست مگر به وسیله ی اصناف دیگر که قضات و عمال و کاتبانند که معاهده ها را با استحکام می بندند و منافع را جمع آوری می نمایند و مورد اطمینان مردم در امور خاص و عام قرار می گیرند و برای این شش طبقه قوامی نیست مگر

با بازرگانان و صنعتگران که برای تهیه ی وسائل زندگی می کوشند و آنها را در بازارهایشان در معرض داد و ستد قرار می دهند و با کوشش برای تهیه ی وسائل و ابزار زندگی، همه ی کسانی را که نمی توانند از آنجهات خود را اداره کنند، کفایت می کنند. سپس طبقه ی پائین مردم از حاجتمندان و بینوایانند که کمک و اداره ی زندگی آنان لازم است و قانون خداوندی برای هر یک از آنان امکانی داده است و برای هر یک از آنان حقی که مصلحت وی را برآورد در عهده ی زمامدار است و زمامدار نمی تواند از حقیقت آنچه که از حق آنان به عهده دارد، برآید مگر با کوشش و استمداد از خداوند متعال و آماده کردن نفس خود برای التزام به حق و تحمل به آن در همه موارد، سبک باشد یا سنگین».

اینست فهرست اجمالی مقداری از طبقات مهم جامعه که امیرالمومنین علیه السلام بیان می فرمایند، و سپس به شرح یکایک آنها می پردازند.

همه این طبقات (سازمانها و نهادها) یک جنبه الهی دارند

پیش از ورود به شرح و تفسیر یکایک این طبقات، لازم است دو مقدمه ی بسیار مهم را مورد تذکر قرار بدهیم:

مقدمه ی یکم- اینست که امیرالمومنین علیه السلام در این بیان اجمالی طبقات (سازمانها و نهادها) ی جامعه، چندین بار وابستگی تشکیلات اجتماعی را به خدا تذکر می دهند: