حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 381

و کیفیت بسیار متفاوت با روزگار قدیم، فعالیت می کند، همچنین وقتی که نیاز تعلیم و تربیت را منظور می نمائیم، می بینیم امروزه طبقه ی معلمان و مربیان از جهات بسیار فراوان از هر دو بعد کمیت و کیفیت به قدری با دورانهای گذشته متفاوت است که اصلا قابل مقایسه با یکدیگر نمی باشند.

طبقات مردم در جامعه اسلامی به طور مطلوب (ایده آل) به حسب نیازها

همانگونه که جامعه ی مطلوب از دیدگاه اسلامی، آنست که افراد آن مانند اعضای یک پیکر انسان زنده باشند. همین طور طبقات مردم که نیازهای حقیقی زندگی مردم جامعه آنها را به وجود آورده است، به مثابه ی اعضای کل مجموعی نیازهای حیات جامعه می باشند، که زمامدار و دیگر گردانندگان حکومت اسلامی (که مانند شخصیت آن انسان بزرگند) که همه ی

کوشش خود را باید در هماهنگ ساختن اعضای این پیکر و اعضای مرتفع کننده ی نیازهای حیات جامعه به راه بیندازد. بنابراین هر یک از طبقات (اگر چه با نظر به اهمیتی که در ارتباط با مرتفع ساختن نیاز مورد فعالیت خود دارد از دیگر طبقات ممتازتر باشد) تشکیل دهنده ی عضوی مخصوص از حیات اجتماعی است که ارزش آن فقط بستگی به این دارد که چه مقدار و چگونه از موجودیت و سرمایه ی خویش با آگاهی و اختیار در قوام حیات اجتماعی شرکت می جوید. از اینجاست که می گوئیم: اگر طبقه ای که در موقعیتی به ظاهر پست و پائین، مانند خارکن یا عضوی از آن با آگاهی به ضرورت کاری که برای رفع نیاز جامعه می نماید، و با داشتن وجدان آزاد کار طبقه ای خود را انجام می دهد، بسیار شریفتر و بااهمیت تر از آن طبقه یا فردی از طبقه ایست که حساسترین و چشمگیرترین موقعیت را داراست، ولی وظیفه خود را یا ناقص انجام می دهد و یا مانند یک مهره ی ماشینی ناآگاه و بی اختیار فعالیت می کند. برای توضیح این مطلب می توان مثال زیر را در نظر گرفت که هر یک از اعضاء و قوای بدن انسانی که کاری معین برای خود دارد، و می تواند کار خود را با آگاهی و اختیار انجام بدهد، ارزش خود را از همان کار آگاهانه و آزادانه دریافت می کند، لذا اگر یکی از اعضای غیرقابل توجه مثلا یکی از انگشتان پا کار خود را در موقعیت مخصوص به خود، با آگاهی و اختیار انجام بدهد، ولی

مغز یا چشم که قطعا دارای موقعیتی بسیار بااهمیت تر و حیاتی تر می باشند، کار خود را ناآگاه و با عامل جبری برگزار نماید، بدون کمترین تردید شرف و ارزش و حیثیت آن انگشت پا خیلی بالاتر از مغز یا چشم است که از نظر اهمیت طبیعی و کار مخصوص به خود به هیچ وجه قابل مقایسه با انگشت پا نمی باشند.