حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 384

است»(1)، هیچ ثروتمندی (بیش از اندازه ی قانونی) از مال و منال دنیا برخوردار نشده است مگر اینکه فقیری از حق قانونی خود ممنوع گشته است، از اینجاست که تصور بعضی از اشخاص ناآگاه درباره ی سیاست اقتصادی اسلام که می گویند: «اسلام در تنظیم بعد اقتصادی به توصیه های اخلاقی قناعت کرده است» به کلی باطل و مردود شناخته می شود، زیرا به اضافه ی آیات شریفه ی قرآنی که تراکم و تکاثر اموال را با نیاز جامعه به آن، انحراف از اسلام معرفی می کند، و به اضافه ی حرمت شدید اسراف و اندوختن وسائل تبدیل کار به کار و کار به کالا و کالا به کار و کالا به کالا در هر شکلش که باشد مانند طلا و نقره و دیگر اشکال پول و به اضافه اخراج مقادیری بسیار قابل توجه از مال به عنوان واجبات مالی و غیرذلک، در همین فرمان مبارک، احتکار را سخت محکوم و محتکر را مستحق کیفر معرفی می فرماید، از طرف دیگر در اهداف چهارگانه ای که امیرالمومنین علیه السلام در این فرمان مبارک بیان فرموده است یکی از آنها استصلاح اهلها و دیگری عماره بلادها است معنای استصلاح مردم جامعه، یعنی همه ی افراد و گروه های تشکیل دهنده ی جامعه باید به آنچه که زندگی شایسته می توان نامید نائل شوند و همه ی شهرها و جایگاه های زندگی مردم آباد گردد، حال

باید دید پاسخ مسائل زیر را چگونه باید داد؟ آیا ممکن است با آزادی مطلق افراد در ثروت اندوزی، و ربودن مقام و موقعیتها بدون اصل و قانون، مردم آن جامعه به زندگی شایسته برسند؟ و آبادی واقعی در شهرها ایجاد کنند؟ و مردم جامعه را از چنگال قدرت پرستان جوامع دیگر نجات بدهند؟! البته بدیهی است که پاسخ به این مسائل دو کلمه است، و آن اینست که نه هرگز، نه هرگز.

اینست شعار جاودانی اسلام در تعیین ملاک ارزش انسانی: یا ایها الناس انا خلقناکم من ذکر و انثی، و جعلناکم شعوبا و قبائل لتعارفوا ان اکرمکم عند الله اتقاکم(2).

«ای مردم، ما شما را از مردی و زنی آفریدیم و شما را شعبه ها و قبیله هائی قرار دادیم تا با یکدیگر آشنا شوید و هماهنگ گردید، قطعا با کرامت ترین شما نزد خدا باتقوی ترین شما است» طبقاتی که در جامعه ی اسلامی دیده می شود، بر چند قسم است.

*****

اقسام طبقات در جامعه اسلامی

قسم یکم- طبقات از دیدگاه موقعیتهائی که نیازهای اجتماعی آنها را به وجود می آورد،(1) مانند حقوقدانان، ارباب تعلیم و تربیت، کشاورزان، سیاستمداران، متصدیان تنظیم