حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 389

و الامانه شی ء و لکن اختبرهم بما ولوا للصالحین قبلک، فاعمد لاحسنهم کان فی العامه اثرا و اعرفهم بالامانه وجها فان ذلک دلیل علی نصیحتک لله و لمن ولیت امره، و اجعل لراس کل امر من امورک راسا منهم لایقهره کبیرها و لا یتشتت علیه کثیرها. و مهما کان فی کتابک من عیب فتغابیت عنه الزمته «سپس در حال کتاب (کاتبان) خود دقت کن و بهترین آنان را برای امور مدیریت انتخاب و نصب کن، و آن نامه هائی که چاره جوئیها و اسرار تو در آنها نوشته می شود، در اختصاص آن کاتبی قرار بده که بیش از همه جامعه اخلاق حمیده باشد و از کسانی باشد که احترام و اکرام او را فاسد نکند که در نتیجه با اظهار مخالفت با تو در حضور بزرگان و اولیای امور بر تو جرئت کند و از کسانی باشد که غفلت و مسامحه کاریهایش از ارائه ی نامه هائی که از عمال برای تو رسیده یا صادر نمودن پاسخهای صحیح آنها در آنچه که برای تو می گیرد و یا از طرف تو عطا می کند موجب کوتاهی او گردد، معاهده ای که برای تو می بندد، سست و شکننده نباشد و از منحل کردن معاهده

ای که برای تو بسته است (و آن معاهده بر ضرر تو بوده است) ناتوان نباشد، او نباید به ارزش واقعی خود در امور مربوطه نادان باشد زیرا کسی که به ارزش واقعی خود جاهل باشد، به ارزش دیگران نادانتر است.

و سپس کسانی را که به منصب کاتب انتخاب می کنی بر مبنای فراست (دریافت به وسیله ی حدس قوی) و دلباختگی و خوش گمانی درباره ی انتخاب شدگان نباشد، زیرا مردانی (که وارد در کارهای اجتماعی و سیاسی هستند) به وسیله ی تصنع و تظاهر به خوش خدمتی که در باطن هیچگونه خیرخواهی و امانتی ندارد، خود را در معرض فراستهای زمامداران درمی آورند، (تا در دلهای آنان نفوذ کنند) بلکه آنان را با کارهائی که در تصدی برای شغل کاتبی به زمامداران صالح پیش از تو انجام داده اند آزمایش کن و ملاک انتخاب را نیکوترین اثر در میان عموم مردم که از آنان بروز کرده است و همچنین معروفترین آنان از نظر امانت قرار بده، زیرا چنین انتخابی دلیل خیراندیشی و خیرخواهی تست در راه خدا و درباره ی کسی که منصب را از او گرفته ای و در راس هر امری، رئیسی از آنان قرار بده (آنچنان ضعیف نباشد) که کار بزرگ از آن امور او را مغلوب بسازد و کثرت آن کارها موجب پراکندگی آنها در نظر او نگردد (که باعث سردرگمی او شود)».

و هر عیبی که در کاتبان تو وجود داشته باشد، و تو از آن غافل شوی (و یا بی اعتنائی کنی) تو درباره ی آن ملزم و مسئول خواهی بود، پیش از بررسی و تحقیق در شرائط

کاتب لازم است که مقداری در توضیح معنای اصطلاحی کاتب که در حکومتهای اولیه ی مسلمین متداول بوده است، بحث داشته باشیم.

معنای کاتب اگر چه به مقتضای ماده کتابت که در کاتب وجود دارد، نویسندگی