حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 396

با چهره هائی تصنعی هوش و ذکاوت و کیاست زمامداران و حتی خود کسانی را که با کمال دقت آنان را مورد شناخت قرار داده و به زمامدار معرفی کرده اند تحت تاثیر قرار بدهند. این روانشناسان حرفه ای می توانند مردان بزرگ و

چشمگیر جامعه را با تظاهر به خوش خدمتیها و حرکات و قیافه های بظاهر حق بجانب، چنان تخدیر کنند که یک را برای آنان صد و صد را یک تلقین نمایند! آنان این قدرت را دارند که به وسیله ی تصرف در وضع ذهنی و روانی زمامداران و معرفان و حتی به وسیله ی تبلیغات جوهای مناسب در جامعه به وجود بیاورند، تا آنجا که شایسته تر بودن خود را حتی برای زمامداری جامعه اثبات کنند، مگر کار وسائل تبلیغی جامعه ی پیشرفته ی روزگار ما چنین نیست؟ لذا امیرالمومنین علیه السلام دستور می دهد که کسانی را که برای مقام کاتب (یا هر گرداننده ی جامعه) انتخاب می کنی، کارهای آنان را که برای زمامداران صالح پیش از تو انجام داده اند، ملاک قرار بده، و همچنین ملاک انتخاب را نیکوترین اثر که در میان متن عموم مردم از آنان بروز کرده است منظور بدار، ملاک دیگر برای انتخاب اینگونه مقامات، معروفیت در میان متن عموم مردم به صدق و امانت است.

سپس می فرماید: و مهما کان فی کتابک من عیب فتغابیت عنه، الزمته «و هر عیبی که در کاتبان تو (و دیگر مقاماتی که در انتخاب آنان اختیار داری) وجود داشته باشد و تو از آن غافل شوی (و یا بی اعتنائی کنی) درباره ی آن ملزم و مسئول خواهی بود»، با نظر در مجموع این مباحث معلوم می شود که اگر زمامدار اسلامی را شخصیت سالم و رشد یافته ی اعضای پیکر جامعه بدانیم، کاتبان و دیگر مقامات گرداننده ی جامعه مانند قوای درون آن شخصیت و افراد جامعه مانند اعضای وی

می باشند. بنابراین، پیروزی و شکست یک زمامدار در مدیریت جامعه درست مانند پیروزی و شکست یک شخصیت است در اداره ی قوا و استعدادهای درونی و اعضای بیرونی پیکر خود.

*****

عنوان مقام کاتب بر کدام مقام نظامهای سیاسی امروزی تطبیق می گردد؟

ممکن است احتمال برود که کاتب در آن دورانها که حکومتهای اسلامی به عنوان یک مقام ضروری انتخاب می کردند، با اصطلاح دبیر که در گذشته متداول بوده است تطبیق شود که به معنای منشی و مطلع و خردمند و مجرب بوده است. البته کاتب با نظریه توصیفاتی که درباره ی او تاکنون متذکر شدیم به اضافه ی اینکه دارای این صفات است بایستی از مختصات بسیار والای اخلاق و تقوی و حتی خویشتن داری در حد ورع، برخوردار باشد که این مختصات مخصوصا اختیاراتی که در مباحث قبلی برای کاتب برشمردیم، در دبیر به اصطلاح فوق ضرورت