حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 397

نداشته است، بدیهی است که امروزه زمامداران آنچه را که از رئیس دفتر می خواهند، تنظیم و ثبت و عرض امور جامعه به زمامدار است در کیفیت و حدودی که خود زمامدار می خواهد، و به عبارت دیگر رئیس دفتر امروزی متجلی گاه و خواسته ها و تصمیمات زمامداری است که در استخدام اوست، در صورتیکه با توجه به توصیفاتی که درباره ی کاتب از دیدگاه منابع اسلامی مخصوصا از دیدگاه فرمان مبارک مشاهده کردیم تجلی گاه دو رکن جامعه است:

1-

زمامدار و هیئت حاکمه.

2- متن عمومی مردم جامعه و واسطه ی تاثیر و تاثر متقابل آن دو رکن با یکدیگر.

احتمال سوم اینست که گفته شود: کاتب به اصطلاح امروزه مانند وزیر دربار رژیمهای سلطنتی است این احتمال هم صحیح نیست، زیرا وزیر دربار به اضافه ی اینکه مانند رئیس دفتر معمولا در استخدام مقام مربوط خویش است، (لذا زمینه ی فعالیتهای فکری او به سود مقام حرکت می کند) قانون هم دارای آن اختیاراتی نیست که بتواند در متن عمومی مردم جامعه اثری مثبت داشته باشد. کاملا روشن است که کاتب قابل تطبیق به معاون وزیر به اصطلاح جدید هم نیست، زیرا دائره ی فعالیت آنان کاملا روشن و معین است و آن شرائط و صفات والا و اختیاراتی که برای کاتب وجود دارد، برای آنان به اصطلاح امروزی وجود ندارد، و به هر حال امروزه مقامی به نظر نمی رسد که مرادف کامل عنوان کاتب باشد که در منابع اسلامی توصیف شده است، مخصوصا از جهت شرائط ذهنی و اخلاقی و روحی که کاتب باید درجه ای بسیار والا از آنها را دارا بوده باشد. به نظر می رسد وجود مقامی به عنوان کاتب به اصطلاح اسلامی و شرایطی که برای او مقرر شده است، یک مقام عارضی و ناشی از مقتضیات دورانهای اولیه ی اسلام نبوده و امروز هم باید این مقام به عنوان بااهمیت ترین یا لااقل یکی از مقامات بااهمیت مقرر گردد.

وزرا و مقام وزارت

وزرا و شرط وزارت

امیرالمومنین علیه السلام در این فرمان مبارک می فرماید: ان شر وزرائک من کان للاشرار قبلک وزیرا و من شرکهم فی الاثام، فلا یکونن لک بطانه فانهم اعوان الاثمه

و اخوان الظلمه، و انت و اجد منهم خیر الخلف ممن له مثل آرائهم و نفاذهم و لیس علیه مثل آصارهم و اوزارهم و آثامهم، ممن لم یعاون ظالما علی ظلمه و لا آثما علی اثمه اولئک اخف علیک موونه و احسن لک معونه و احنی علیک عطفا و اقل لغیرک الفا، فاتخذ اولئک خاصه لخلواتک و حفلاتک، ثم لیکن آثرهم عندک اقولهم بمر الحق لک، و اقلهم مساعده فیما یکون منک مما کره الله