حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 404

کرها و لالها هستند که تعقل نمی کنند».

ان شر الدواب عند الله الذین کفروا فهم لا یومنون،(2).

«بدترین جانوران در نزد خدا آن کسانی هستند که کفر ورزیده و ایمان نخواهند آورد» به همین جهت است که طریقه ی انبیای الهی و اوصیاء علیهم السلام و حکمای راستین در تعدیل طبیعت و اعتلای آن دو کار بسیار بااهمیت انجام می دادند.

1- تعلیم و تربیت مستمر و با اشکال گوناگون برای آراستن ارواح مردم با اخلاق والای انسانی الهی که خود آنان بتوانند به وسیله ی آن تعلیم و تربیت، مسیر حیات معقول را در پیش بگیرند و در نتیجه از انسان کشی دست بردارند و به احیای همنوعان خود بپردازند.

2- دفاع جدی از جانهای آدمیان در مقابل درندگان انسان نما. روی همین اصل حیات بخش بود که آن پیشوایان الهی و حکمای راستین، سخت توصیه به آمادگی دائمی در برابر آن ضد انسانها و دشمنان جان و روح اولاد آدم علیه السلام می نمودند. در جملاتی که امیرالمومنین علیه السلام درباره ی

صفات و دستورات و شرائط ارتشیان می فرماید، به این نکته می رسیم که تهیه ی وسائل دفاع از حیات و جانهای مردم و باز کردن راه برای حرکت در مسیر (حیات معقول) و حیات طبیعی قانونی تا آخرین حد مقدور از اهم واجبات است.

*****

صفات و شرایط اساسی ارتشیان

1- ارتشیان با اذن خداوندی نگهبانان رعیتند. سه نکته بسیار مهم در کلمه ی باذن الله وجود دارند که حتما باید مورد توجه قرار بگیرند:

الف- اگر اذن و عنایت الهی شامل حال لشکریان نشود و آنان قدرتی را که در دست دارند (اعم از قدرت جبری و اختیاری) امانت الهی تلقی نکنند و آن را به خود بپیوندند دیر یا زود مستی و تخدیر قدرت آنان را به همان درندگان انسان نما مبدل خواهد کرد که مقام و شغل آنان برای مبارزه و از بین بردن آن درندگان رسمیت پیدا کرده است، آری، داستان چنین است که «ایاز» با دیدار روزانه از پوستین و چاروقی که موقع آمدن از روستای خود به دستگاه «سلطان محمود» انجام می داد در حقیقت به زوال عقل و شرم و حیا به وسیله ی مستی و تخدیر قدرت پی برده بود.

می رود هر روز در حجره ی برین

تا ببیند چارقی با پوستین

زانکه هستی سخت مستی آورد

عقل از سر، شرم از دل می برد(1).