حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 409

شرط پنجم- خشونت او را به هیجان درنیاورد و ناتوانی زمین گیرش نسازد: جمله اولی در شرط سوم (بردباری و ظرفیت) توضیح داده شد، اما جمله دوم که از اهمیت خاصی برخوردار است، این شرط را در بر دارد که فرمانده نباید به سبب ناتوانی از اقدام به موقع و تغییر دادن وضعیتها عاجز بماند. اینگونه ناتوانی چه بسا که به متلاشی شدن لشکر بیانجامد و موجب شکست و ضررهای جبران ناپذیر گردد.

شرط ششم- حیثیت و شرف و تربیت در خانواده های صالح: تاثیر وراثتهای نسلی و تربیتهای خانوادگی که از صلاحیت برخوردارند، در اصالت و شرف و کرامت و حیثیت انسانها به قدری واضح است که هیچ کس نمی تواند منکر آن باشد. البته ما نمی گوئیم: پدیده ی وراثت به قدری کلیت دارد که سرنوشت کامل فرزند را تعیین می کند، ولی زمینه ای را در نهاد فرزند فراهم می سازد که اگر تعلیم و تربیتها هم به

طور شایسته آن زمینه را به فعلیت پسندیده درآورد، صفات مزبور یا حداقل تمایل ذاتی به آنها در انسان به وجود می آید.

شرط هفتم- حسن سابقه: تردیدی نیست در اینکه داشتن سوء سابقه غیر از داشتن حسن سابقه است، بدان جهت که مسئله ی فرماندهی خیلی حساس و بااهمیت است، لذا کافی نیست که در انتخاب فرماندهان فقط نبودن سوء سابقه ملاک قرار بگیرد، بلکه باید برای اطمینان خاطر زمامدار، دارای سابقه ای درخشان باشند. جای تردید نیست هر اندازه که مقام فرماندهی حساس تر باشد مراعات شروطی که تا حال گفتیم و شروطی که بعد از این خواهیم گفت موکد تر و حتمی تر خواهد بود.

شرط هشتم- داشتن شخصیت دلاور و باعظمت: و این شرط غیر از شجاعت است که پس از کلمه ی نجده آمده است یعنی فرمانده به اضافه ی اتصاف به شجاعت، باید اصالتا دلاور و دارای شخصیتی مشرف و مقاومت شدید در برابر حوادث و صفوف دشمنان و جبهه ی جنگ بوده باشد و به نظر می رسد نجده همان شجاعت است که مقرون به رای و اطلاع و اشراف به امور است.(3).

شرط نهم- سخاوت: نیاز لشکریان به مواد و وسائل معیشت یک پدیده ی دائمی است،