حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 420

مزبور برای مردم تعلیم جدی نمود:

1- شخصیت هر کسی هم که باشد مهمان چند روزه ی این دنیا است، و دیر یا زود باید چشم از این خاکدان بپوشد و راهی زیر خاک شود، در صورتیکه حق و واقع با قطع نظر از خصوصیتهای موردی و مصداقی بدان جهت که وابسته به نظام والای هستی می باشند پایدار باقی می مانند، و آنچه که از شخصیتها هم پایدار می ماند همان مکارم عالیه ی اخلاق و فضیلتها است که جلوه گاه مشیت عالی خداوندی است، مرحوم «شیخ کاظم ازری» درباره ی شهدای دشت نینوا می گوید:

قد غیر الطعن منهم کل جارحه

الا المکارم فی امن من الغیر

(زخم نیزه ها و شمشیرها همه ی اعضای آن شهدا را تغییر داد (متلاشی کرد) مگر مکارم اخلاقی و روحی آنها را که به جهت ابدیتی که داشتند فوق دستبرد دگرگونیها بوده اند) از تعبیرات بسیار مناسب که در پایداری حقائق و زوال تشخصات مولود حرکت در عرصه ی طبیعت گفته شده است، چند بیت از مولوی است که می گوید:

قرنها بگذشت این قرن نویست

ماه آن ماهست و آب

آن آب نیست

عدل آن عدل است و فضل آن فضل هم

لیک مستبدل شد این قرن و امم

قرنها بر قرنها رفت ای همام

وین معانی برقرار و بر دوام

شد مبدل آب این جو چند بار

عکس ماه و عکس اختر برقرار

پس بنایش نیست بر آب روان

بلکه بر اقطار اوج آسمان

2- مطلوبیت حقائق، ذاتی است در صورتیکه مطلوبیت شخصیتها عرضی است، یعنی مطلوبیت آنان به واسطه ی قرار گرفتن در جاذبه ی حقائق است. البته اگر تکامل و ترقی شخصیت به درجه ای از عظمت برسد که به اصطلاح متعادل عدل و حریت و کرامت و عقل محض شود که چنین تکامل یافته ای هرگز نمی گذارد مردم آن تکامل و ترقی را به حساب شخصی خود او درآورند، بلکه مردم را به سوی همان حقائق به راه می اندازد که شخصیت او در جاذبه ی آنها قرار گرفته است.

3- هیچ شخصیتی به درجه ای از کمال مطلق نمی رسد که کمترین نقص و نسبیت راهی به آن نداشته باشد، در صورتیکه حقائق عالیه همواره به دور از نقص و نسبیتهای محیط بر شخصیتها می باشد.

پس از بررسی اجمالی درباره ی علل هفتگانه، می رسیم به علت هشتم که عبارتست از عظمت ماورای طبیعی شخصیتهای الهی (انبیاء و ائمه ی معصومین علیهم السلام و اوصیاء و اولیاء از خود رسته و به خدا پیوسته) که نه تنها جاذبه ی آنان مانع وصول به حقائق و واقعیات نیست