حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 423

در امان بماند. در این موضوع (قضاوت) نظری کامل داشته باش، زیرا این دین در دست اشرار بود، با هوی و هوس در آن عمل می شد و به وسیله ی آن دنیاطلب می گشت).

در این جملات مقداری از صفات و شرائط قاضی و وظائف زمامدار درباره ی او آمده است که می توان گفت: جامع همه ی آن امور است که باید درباره ی قاضی منظور گردد.

یک- قاضی از نظر علم و اخلاق و تقوی و ایمان باید در درجه ای بسیار بالا باشد، این صفات سه گانه را از کلمات: افضل رعیتک فی نفسک می توان استخراج نمود، زیرا برتری و بهتری

از دیگران بدون سه صفت مزبور قابل تصور نیست. اگر کسی پیدا شود که از جهت سه صفت مزبور در درجه ای بالاتر بوده باشد، قطعا او برتری دارد و باید مقدم شود بر کسی که آن درجه را ندارد.

«اسحق بن عمار» از امام صادق از امیرالمومنین علیهماالسلام در متوجه ساختن «شریح قاضی» به اهمیت امر قضاوت فرمود: قد جلست مجلسا لا یجلس فیه الا نبی او وصی نبی او شقی(1).

«یا شریح در جایگاهی نشسته ای که نمی نشیند در آن مگر پیامبری یا وصی پیامبری یا یک شقی»، ملاحظه می شود که مقام قضاوت از دیدگاه اسلام چیست؟ اما از دیدگاه علم، روایتی از امام جعفر بن محمد الصادق علیهماالسلام نقل شده است که فرمود: القضاه اربعه- ثلثه فی النار و واحد فی الجنه، رجل قضی بجور و هو یعلم فهو فی النار، و رجل قضی بجور و هو لا یعلم فهو فی النار، و رجل قضی بحق و هو لا یعلم فهو فی النار و رجل قضی بحق و هو یعلم فهو فی الجنه.(2).

«قضات بر چهار قسم اند، سه قسم از آنان در آتش و یک قسم در بهشت است:

الف: مردی که قضاوت ظالمانه ای کند و بداند که ظالمانه قضاوت کرده است، در آتش است.

ب: مردی که قضاوت ظالمانه نموده است و نمی داند که قضاوتش ظالمانه بوده است در آتش است.

ج: مردی که قضاوت بر حق نماید ولی نداند که قضاوتش حق بوده است یا باطل، در آتش است.

د: مردی که قضاوت بر حق نماید و بداند که قضاوتش بر حق بوده در بهشت است»،(3) و بدیهی است که اگر قاضی

فاقد شرائط ایمان و علم و اخلاق و تقوی بوده باشد،