حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 434

کرد به جهت افزونی قوت آنان به وسیله ی ذخیره ای که با ایجاد رفاه و آسایش برای آنان به وجود آورده ای، و اطمینان خاطر خواهی داشت به جهت عدالت و لطفی که آنان را به آن عادت داده ای. (در این حال است که) اگر حوادثی پیشامد کند (که نیاز به قدرت و اقدام آن مردم داشته باشی) اگر به آنان رجوع کنی با کمال رضایت خاطر و به جهت آبادی که به وجود آورده ای آن حادثه را تحمل خواهند کرد، و جز این نیست که خرابی زمین از فقر و نیاز اهلش ناشی می گردد، و فقر و نیاز مردم از سر کشیدن نفس زمامداران برای اندوختن مال و سوءظن به دوام حکومت و کم بهره بردن از عبرتها سرچشمه می گیرد».

وظیفه ی یکم- وضع مالیات فقط برای آن نیست که مالی از مردم گرفته شود، بلکه هدف اصلی از آن نخست اصلاح معیشت و رفاه حال پرداخت کنندگان مالیات است و سپس تنظیم آن قسم امور اقتصادی جامعه که به گرفتن مالیات نیازمند است، امیرالمومنین علیه السلام در این مورد حکمتی را بیان فرموده است که فوق العاده جالب است، و همه ی اولیای امور باید درباره ی این حکمت دقت نموده و با عمل بر طبق آن، اساسی ترین عامل نظم جامعه را به وجود بیاورند. حضرت می فرماید:

(زیرا همه ی مردم در معیشت خود نیازمند مالیات و پرداخت کنندگان آن هستند)، آنان که چه از راه کشاورزی و چه از راه صنایع، چه به صورت مستقیم و چه به طور غیرمستقیم از مواد اولیه، کالاهای ضروری زندگی مردم را آماده می کنند، در حقیقت عوامل بنیادین اقتصاد جامعه هستند، به هر شکل است باید شئون زندگی این مردم در حد لازم و کافی تنظیم شود، و اینان تجلی گاه قدرت و رازقیت خداوندی در روی زمین می باشند، ارزش کار اینان را نمی توان فقط با ملاک مفیدیت در زندگی مردم جامعه مشخص نمود، بلکه به اضافه ی ملاک مزبور، باید پذیرفت که این تولیدکنندگان و این تکاپوگران در آماده ساختن زمینه ی حیات بشری ارزشمندترین فعالیتها را انجام می دهند، اگر چه امروزه در دین اسلام مانند نظامهای اقتصادی امروزه منابع وصول مالیات چه به طور مستقیم و چه به طور غیرمستقیم متعدد و مختلف می باشد، به طوریکه ممکن است در مواردی پرداخت کننده ی مالیات، سختی و مشقتی را تحمل نکرده باشد، با اینحال همه ی آن محصولات و منافع که در مجرای مبادلات قرار می گیرد و بر آنچه که در رفع نیازمندیهای زندگی مردم مستهلک می گردد، اثری از کار و تلاش تولیدکنندگان وجود دارد، و اگر چه مالیات آنها را خود تولیدکنندگان نپردازند (وظیفه ی آنان نباشد) با اینحال به وجود آورنده ی منابع اخذ مالیات (هر چه باشد) همان تولیدکنندگانند که مورد توصیه ی شدید امیرالمومنین علیه السلام در این وظیفه ی یکم برای زمامداران هستند.

وظیفه ی دوم- زمامدار اسلامی بایستی کمال اهمیت را به

آباد کردن زمین و آماده کردن دیگر وسائل تولید آن، برای بهره دهی هر چه عالیتر قائل شود، و به همین ملاک زمامدار اسلامی بایستی