حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 436

با نظر به اجرای این وظایف از طرف زمامداران عادل اسلامی بود که حتی به اعتراف صاحبنظران غیراسلامی، جوامعی که با پرداخت خراج با مسلمانان همزیستی داشتند،

با کمال سهولت و رضایت خاطر، خراج را می پرداختند و بلکه همین عدالت در قضیه خراج بود که موجب می شد کشورهای غیراسلامی به اسلام برای همزیستی با مسلمین روی بیاورند. عبارات «منتسکیو» را در اینجا می آوریم: «وجود این باجهای گزاف (که دولتهای کشورهای غیراسلامی در آن دورانها به زور می گرفتند) بود که سهولت عجیبی را به مسلمین در فتوحات خود اعطاء نمود، زیرا ملتهای تسخیر شده از طرف اعراب می دیدند به جای یک سلسله تعدیاتی که در اثر لئامت امپراطوران به آنها می شد، با یک مالیات ساده که به سهولت می دهند، و به سهولت گرفته می شود، مواجه و تابع شده اند. این بود که فتوحات مسلمین با کمال سهولت پیش رفت و ملتها خوشبخت تر بودند و ترجیح می دادند به یک ملت صحرانشین مطیع تبدیل بشوند تا به یک حکومت فاسد که در آن حکومت از تمام معایب و از تمام وحشتها و دهشتهای بندگی و نبودن آزادی در عذاب بودند. در مورد اخذ باجهای گزاف، افراط نزدیک به جنون را در تاریخ مشاهده کنید: «آناستاز» مالیاتی برای استنشاق هوا وضع کرده بود!!(2) داستان حیرت انگیزی که «ابوالعباس احمد بن یحیی بن جابرالبلاذری» درباره ی مالیات سرانه (جزیه) نقل می کند، روشنترین دلیل است برای اثبات عادلانه بودن و هدف اعلای مالیاتی که از غیرمسلمانان گرفته می شد.

به جهت اهمیت مطلب، ما نخست عین عبارات عربی «بلاذری» را می آوریم و سپس آن را ترجمه ی می نمائیم: حدثنی ابوحفص الدمشقی قال حدثنا سعید بن عبدالعزیز قال: بلغنی انه لما جمع هرقل للمسلمین الجموع، و بلغ

المسلمین اقبالهم الیهم لوقعه الیرموک ردوا علی اهل حمص ما کانوا اخذوا منهم من الخراج، و قالوا قد شغلنا عن نصرتکم و الدفع عنکم، فانتم علی امرکم. فقال اهل حمص: لولایتکم و عدلکم احب الینا مما کنا فیه من الظلم و الغشم و لیدفعن جند هرقل عن المدینه مع عاملکم، و نهض الیهود فقالوا: و التوراه، لا یدخل عامل هرقل مدینه حمص الا ان نغلب و نجهد، فاغلقوا الابواب و حرسوها، و کذلک فعل اهل المدن التی صولحت من النصاری و الیهود، و قالوا: ان ظهر الروم و اتباعهم علی المسلمین صرنا الی ما کنا علیه، و الا فانا علی امرنا ما بقی للمسلمین عدد، فلما هزم الله الکفره و اظهر المسلمین، فتحوا مدنهم، و اخرجوا المقلسین فلعبوا و ادوا الخراج، و سار ابوعبیده الی قنسرین و انطاکیه ففتحها(3).

«ابوحفص دمشقی» گفته است: که «سعید بن