حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 438

و بحرک، و جبلک، و حیث لا یلتئم الناس لمواضعها و لا یجتروون علیها فانهم سلم لا تخاف بائقته، و صلح لا تخشی غائلته، و تفقد امورهم بحضرتک و فی حواشی بلادک، و اعلم- مع ذلک- ان فی کثیر منهم ضیقا فاحشا، وشحا قبیحا، و احتکارا للمنافع، و تحکما فی البیاعات، و ذلک باب مضره للعامه، و عیب علی الولاه، فامنع من الاحتکار،

فان رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم- منع منه، و لیکن البیع بیعا سمحا، بموازین عدل و اسعار لا تجحف بالفریقین من البائع و المبتاع، فمن قارف حکره بعد نهیک ایاه فنکل به و عاقبه فی غیر اسراف، «سپس دستور بده که کارگزاران تو درباره ی بازرگانان و صنعتگران سفارش به صلاح آنان نمایند و خود تو سفارش خیر درباره ی آنان داشته باش، چه آن بازرگانانی که در شهر خود ساکنند و چه بازرگانانی که مال خود را به اینسو و آنسو منتقل می سازند و آن صنعتگرانی که با کوششهای عضلانی خود، وسیله ی آسایش دیگران را فراهم می آورند، زیرا آنان منابع منافع و وسائل آسایش مردم جامعه و جلب کننده ی مواد آن منافع از جاهای دور و پرتگاهها در خشکی و دریا و دشت و کوه قلمرو زمامداری تو، و از جاهائی که معمولا مردم با آنها انس نمی گیرند و جرئت سفر به آنها ندارند می باشند. این طبقه (سازمان، نهاد) مردمانی آرامند، و ترسی از حیله گری آنان وجود ندارد، و مردمانی صلحجویند که بیمی از غائله آنان نیست. و امور آنان را چه در شهر و چه در اطراف و اکناف شهرها زیر نظر داشته باش. و بدانکه با این حال در عده ای فراوان از آنان تنگ نظری آشکار (و شدید) دارند و لئامتی قبیح، و احتکار و انباشتن منافع و زورگوئی (یا سلطه ی شدید) در معاملات، و این صفات منبع ضرر بر عموم مردم جامعه است، و عیب برای زمامداران. از احتکار جلوگیری کن، زیرا رسول خدا صلی الله علیه و

آله و سلم احتکار را ممنوع فرموده است، و باید خرید و فروش آزادانه و با نرمش و با موازین عدالت و قیمتهائی مناسب صورت بگیرد که تعدی به هیچ یک از فروشنده و خریدار نشود. پس اگر کسی بعد از آنکه از احتکار نهی کردی، به احتکار آلوده گشت او را با خوار داشتن برنجان و کیفری بدون اسراف بر او اجرا کن».

وظیفه ی یکم- درباره ی بازرگانان و صنعتگران- به کارگزاران و کارمندان و دیگر مقامات مربوط دستور داده شود که درباره ی توصیه این طبقه (سازمان، نهاد) توصیه کنند که با خیر و صلاح رفتار نمایند و خود زمامدار نیز درباره ی آنان توصیه به خیر نماید. ممکن است این مسئله مطرح شود که طبقه ی بازرگانان با اکثریت قریب به اتفاق مردمانی زیرک و وقت شناس و ماهر، و دارای اندیشه های عمیق در کار خود هستند، و مخصوصا با نظر به موضوع سود که معمولا هدف نهائی کارشان می باشد، نهایت دقت و هوش را در فعالیتهای خود به کار می اندازند، بنابراین، چه احتیاجی به توصیه و حمایت دارند؟ پاسخ این مسئله با نظر به سختیها و مشقتهائی که