حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 444

جریان اقتصاد سالم جامعه است، معامله نکنند، بلکه فروشنده بالا و بالاتر ببرد، و خریدار به پائین و پائین تر تنزل بدهد تا هر دو طرف بتوانند به سود خود بیفزایند. تردیدی نیست که با این فرض بایستی حاکم از این افراط و تفریط به طور جدی جلوگیری نماید، تا بعد اقتصادی جامعه مختل نگردد، که منجر به اختلال دیگر ابعاد جامعه شود. یک مسئله را در اینجا به طور اجمال متذکر می شویم: یکی اینکه جای تعجب است که بعضی از فقهاء بسیار مشهور درباره ی احتکار فتوی به کراهت داده اند، با اینکه ظواهر احادیث حرمت است، مانند لا یحتکر الطعام الا خاطی ء (طعام را احتکار نمی کند مگر خطاکار) و جمله ای که در همین فرمان می بینیم که می فرماید: و ذلک باب مضره للعامه «و احتکار و زورگوئی در معاملات موجب ضرر بر مردم جامعه است» و یقینی است که لفظ خطا ظهور در معصیت دارد و وارد کردن ضرر بر مسلمین با هر کمیت و کیفیتی باشد نیز حرام است. احتمال قوی در امتناع پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم از قیمت گذاری اینست که در دورانهای گذشته جریان معاملات بر مبنای عرضه و تقاضای طبیعی حقیقی بود و در

نتیجه تعدیل قیمتها به طور طبیعی به وجود می آمد و اگر هر یک از عرضه و تقاضا از وضع طبیعی خود خارج می گشت، تعدیل آن با ارشاد حکومتها با سهولت انجام می گرفت، در صورتیکه در دورانهای اخیر پیچیدگی مسائل اقتصادی، مخصوصا مهارت شدیدی که در جریان عرضه و تقاضا به سود قدرتمندان مالی و سیاسی بروز کرده است، قیمت گذاری بلامانع می باشد.

تکلیف بسیار با اهمیت زمامدار اسلامی درباره مردم نیازمند جامعه

*****

تکلیف بسیار با اهمیت زمامدار اسلامی درباره مردم نیازمند جامعه

ثم الله الله فی الطبقه السفلی من الذین لا حیله لهم من المساکین و المحتاجین و اهل البوسی و الزمنی، فان فی هذه الطبقه قانعا و معترا، و احفظ لله ما استحفظک من حقه فیهم، و اجعل لهم قسما من بیت مالک، و قسما من غلات صوافی الاسلام فی کل بلد، فان للاقصی منهم مثل الذی للادنی، و کل قد استرعیت حقه، فلا (و لا) یشغلنک عنهم بطر، فانک لا تعذر بتضییعک (بتضییع) التافه لاحکامک الکثیر المهم، فلا تشخص همک عنهم، و لا تصعر خدک لهم، و تفقد امور من لا یصل الیک منهم ممن تقتحمه العیون، و تحقره الرجال، ففرغ لاولئک ثقتک من اهل الخشیه و التواضع، فلیرفع الیک امورهم، ثم اعمل فیهم بالاعذار الی الله یوم تلقاه، فان هولاء من بین الرعیه احوج الی الانصاف من غیرهم، و کل فاعذر الی الله فی تادیه حقه الیه و تعهد اهل الیتم و ذوی الرقه فی السن ممن لا حیله

له، و لا ینصب للمساله نفسه، و ذلک علی الولاه ثقیل «و الحق کله ثقیل» و قد یخففه الله علی اقوام طلبوا العاقبه