حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 445

فصبروا انفسهم، و وثقوا بصدق موعود الله لهم «سپس خدای را در نظر بگیر، خدای را در نظر بگیر، درباره ی آن طبقه ی زیردست از بینوایان و نیازمندان و مشقت دیده ها و ناتوانان زمین گیر که چاره ای ندارند، زیرا در میان این مردم فقرائی هستند که بر وضع موجود خود قانعند و فقر خود را ابراز نمی کنند و فقرائی نیز وجود دارند، که ابراز می نمایند. در نظر بگیر آن حق خدائی را درباره ی آنان که حفظ آن را از تو خواسته است، و برای آنان قسمتی از بیت المال اختصاص بده و قسمتی هم از محصولات زمینهائی که به غنیمت گرفته شده است. هیچ فرقی میان آن فقراء و مستمندان وجود ندارد، خواه در اماکن دور زندگی کنند و خواه در اماکن نزدیک، و مراعات حق همه ی آنان از تو خواسته شده است، هرگز خودکامگی و مستی مقام و ثروت ترا از آنان غافل نسازد، زیرا تو کارهای بااهمیت و فراوانی را که انجام می دهی نمی توانی برای خود، عذر ضایع کردن حق حقیرنمای آنان تلقی کنی. پس هرگز اهتمامت را از آنان مگیر، و قیافه ی خود را از روی تحقیر از آنان برمگردان. و امور کسانی از آن فقراء و بینوایان را که خبر آنان به تو نمی رسد و چشمهای مردم متکبر کراهت از دیدن آنان دارند و مردم تحقیرشان می نمایند تحت نظر بگیر.

برای رسیدگی به وضع زندگی آنان، اشخاصی

مورد اطمینان را بگمار که از خدا بترسند، و اهل تواضع باشند تا امور آن بینوایان را به تو گزارش دهند. سپس درباره ی آنان چنان عمل کن که روز دیدار با خدا در پیشگاه او سربلند و در کوتاهیهای اجباری معذور باشی، زیرا این گروه از میان همه ی مردم جامعه به انصاف (و عدل و لطف و رحمت و محبت) شایسته تر از دیگرانند، و برای ادای حق خداوندی درباره ی همه ی آنان به خداوند سبحان عذرخواهی نما. درباره ی ایتام و کهنسالانی که گذشت سالیان عمر که قامت آنان را خم کرده است، و چاره ساز کار خویشتن نیستند و خود را در معرض سئوال برنمی آورند، تعهد به بررسی جدی و تحقیق مستمر داشته باش. (البته) این تلاش و کوشش برای زمامداران سنگین است (ولی تو می دانی) که تحمل همه ی اقسام حق سخت است، و گاهی خداوند متعال تحمل سختیهای عمل به حق را بر بعضی مردم سبک می نماید که حسن عاقبت می جویند، و نفس خود را به شکیبائی وادار می کنند، و به صدق وعده ی خداوندی درباره ی خود اطمینان دارند».

پیش از ورود به بیان وظائف زمامدار درباره ی مردم نیازمند و فقیر به نکته ای مهم اشاره می کنیم که در آغاز مباحث طبقات به طور مختصر به آن اشاره نموده ایم. آن نکته اینست که مقصود از طبقه، یک عنوان حقوقی و سیاسی به معنای متداول نیست، زیرا نه فقط مردم فقیر و مستمند را جامعه از روی نیاز و ضرورت به وجود نیاورده است، بلکه همانگونه که گفتیم: بروز فقر و

مستمندی در جامعه خود معلول اختلال فرهنگی و اقتصادی و حقوقی آن می باشد، و به هر