حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 448

معرفت و برخورداری از احساسهای والا و غیرذلک برسد، ولی باید بدانیم که حیاتی بودن معاش و اقتصاد مانند تنفس از هوا است که بقاء اصل زندگی را تامین می نماید نه کیفیتها و تنوعهای آن را، یعنی چنین نیست که سیری شکم بتواند مسیر فلسفه ها، و هنرها، علوم و فرهنگ به طور عمومی را تعیین نماید.

تبصره: در لزوم مراعات حق الهی فقراء و بینوایان و مخصوصا تامین معاش آنان، هیچ فرقی مابین آنان که در اماکن نزدیک می نشینند، با آنان که در جاهای دوردست سکونت دارند، وجود ندارد به همین جهت است که زمامدار و قوانین کشوری باید نهایت اهمیت را به اقتصاد شهرها و شهرکهای دوردست و روستانشینان و ساکنان کوهپایه ها و جنگلها و سواحل دریاها بدهند که از مراکز تولید و توزیع رسمی دورند. امیرالمومنین علیه السلام در توبیخ نامه ای که به «عثمان بن حنیف انصاری» والی بصره نوشته است، می فرماید: و لو شئت لاهتدیت الطریق الی مصفی هذا العسل و لباب هذا القمح، و نسائج هذا القز، و لکن هیهات ان یغلبنی هوای و یقودنی جشعی الی تخیر الاطعمه، و لعل بالحجاز او الیمامه من لا طمع له فی القرص و لا عهد له بالشبع... «و اگر بخواهم راهی به عسل تصفیه شده و مغز این گندم و بافته های ابریشم پیش بگیرم، می توانم ولی هیهات، که حرص و آز مرا به انتخاب (بهترین) غذاها

وادار نماید، (و من با شکمی سیر سر به بالش پرنیانی بنهم در حالیکه در حجاز و یمامه (نقاط دوردست زمامداری امیرالمومنین علیه السلام) کسی باشد که امیدی به قرصی از نان و خاطره ای از سیر شدن نداشته باشد».

وظیفه ی سوم- نباید زمامدار اسلامی از مسیر تقوا مخصوصا تقوای سیاسی منحرف شده در خودکامگیها غوطه ور شود، در نتیجه از ادای حقوق بینوایان جامعه غافل شود. زمامدار در ضایع کردن حقوق بینوایان هیچ عذری نمی تواند بتراشد، آخر چه عذری در اخلال بر زندگی فرزندان آدم علیه السلام که با حکمت و مشیت عالیه ی خداوندی چشم به این دنیا باز کرده با داشتن سه حق اساسی (حق حیات، حق کرامت، و حق آزادی معقول) شایسته، و لقد کرمنا بنی آدم «ما تحقیقا فرزندان آدم را تکریم نمودیم» گشته اند؟! در آن جامعه ای که مردم آن به جهت خودکامگیهای زمامدار و دیگر گردانندگانش، در بینوائیها و مشقتهای زندگی غوطه ورند، و هیچ وسیله ای برای بیدار کردن اداره کنندگان جامعه از مستیهای عمیق ندارند، چه قداستی، چه کرامت و شرفی و چه آزادی معقول می تواند وجود داشته باشد، در حالیکه اصیل ترین حقوق آن مردم که حق حیات است پایمال و نابود گشته است این مطلب به ظاهر خوب، اگر چه حقوق قانونی بینوایان در این جامعه پایمال گشته است، ولی همه ی آنان از زندگی طبیعی برخوردارند و شکمی سیر و تنی پوشیده و زیر سقفی برای خوابیدن دارند،!