حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 467

مثبت با یک قضیه ی مشروطه بیان می شود که در تقسیم بندی ما به اصطلاح: درک علمی واقعیت مشروط (که تحت شماره ی 3 قرار دارد) آمده است، حال قضیه ی علمی ما در این مرحله به این صورت درمی آید:

اگر حیات قانونی فردی و اجتماعی برای یک یا چند انسان، ضروری و یا شایسته تلقی شود، بالضروره باید آنان عدالت بورزند، و اما اینکه چنین حیاتی برای انسانها ضروری یا شایسته است، مشاهده ی عینی نتائج و لوازم عقلی و حسی و وجدانی حیات قانونی است که با توجه به دو بعد مادی و معنوی انسان ضرورت قطعی دارد، و اگر کسی اینطور بیندیشد که اداره ی حیات قانونی انسانها را حقوقها و قوانین مقرره و کیفرها در صورت تخلف از آنها به عهده می گیرد، مانعی نیست و چنین شخصی در یک جریان می اندیشد،که می تواند فراگیر همه ی جوامع انسانی رها شده به حال خود باشد. ولی اگر انسان را به عنوان موجودی تصور کنیم که استعداد پذیرش اعتدال و رشد و کمال روانی را دارا است، در این صورت مطلب مزبور به هیچ وجه صحیح نیست، زیرا حیات قانونی که در مسیر رشد و کمال با اعتدال روانی به جریان می افتد (که ما آن را حیات

معقول می نامیم) از دیدگاه علمی بدون عدالت امکان پذیر نیست. در اینجا می رسیم به مرحله ی قضیه سازی که تحت شماره ی 4 قرار دارد، این قضیه به این شکل درمی آید:

اگر برای انسانها حیات قانونی که آنان را با اعتدال روانی در مسیر رشد و کمال قرار می دهد ضرورت یا شایستگی دارد، اتصاف آنان با عدالت، یا ضروری و یا شایسته است.

این مقدمه با کمال وضوح اثبات می کند که کسانی که بعد معنوی انسانها را که فقط اخلاق و متن کلی و ناب دین آن را به فعلیت و به ثمر می رساند، به بهانه ی علم و واقع گرائی نفی می کنند، ناآگاهانه یا با غرض ورزی بزرگترین مانع را در مسیر تکامل انسانیت به وجود می آورند، زیرا نه تنها عوامل به ثمر رساننده ی بعد معنوی انسان اخلاق و متن کلی و ناب دین واقعیات علمی هستند، بلکه با نادیده گرفتن آنها است که خود واقعیت انسان نادیده گرفته می شود.

آن متفکران که در مباحث (است) و (باید) و (ادراکات اعتباری) چنین می پندارند که «بایدها» و «شایدها» و «نبایدها» و «نشایدها» اعتبارات محض می باشند و از واقعیت بیرون از اعتبار برخوردار نیستند، با تبدیل کلمه های حسن و قبح واقعی که منشا بایدها و شایدها و نبایدها و نشایدها است، به تقسیم اشیاء بر مفید و غیرمفید و مطلوب و نامطلوب بودن، مسئله را با مناقشه ی لفظی و تبدیل کلماتی به جای کلماتی تنزل می دهند! و شگفت آورتر اینکه بعضی از نویسندگان مغرب زمین قضیه ی اخلاقی را تا سرحد ابراز یک عاطفه

ی شخصی پائین