حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 469

چون ز ذره محو شد نفس و نفس

جنگش اکنون جنگ خورشیدست و بس

رفت از وی جنبش طبع و سکون

از چه؟ از انا الیه راجعون

جنگ فعلی جنگ طبع و جنگ قول

در میان جزوها حربی است هول

گوهر جان چون ورای فصلها است

خوی او این نیست، خوی کبریاست

جنگها بین کان اصول صلح هاست

چون نبی که جنگ او بهر خداست

طرفه آن جنگی که اصل صلح هاست

شاد آن کاین جنگ او بهر خداست

خلاصه، اگر بعد حیات طبیعی محض را در نظر بگیریم، باید جامعه انسانی را مجموعه ی افرادی بدانیم که فلسفه ی موجودیت آنان از «توماس هابس» شروع و در «چنگیز» قداره بند به بار می نشیند و فلسفه ی سیاسی آنان از «ماکیاولی» آغاز، و در هم مکتبان نرون و آتیلا به نتیجه می رسد. و هدف زندگی آنان از اپیکورهدونیست فراگرفته می شود و در آثار پوچ گرایان قرن تکامل (پوچی) به حد نصاب پوچی می رسد. چرا؟ برای پاسخ به این سئوال، ما بایستی معلولها را رها کرده، به سراغ خود علت برویم:

علت اینکه بعد حیات طبیعی محض، جنگ و کینه توزیها را با هدف گیری منفعت گرائی، در همه ی تاریخ بشری چه گذشته، چه حال

و چه آینده به عنوان یک خاصیت اساسی زندگی به رسمیت می شناسد، انحراف بسیار ویرانگر و دردناک بشر، در جریان صیانت ذات است که ما آن را اصل الاصول می نامیم.

اصل صیانت ذات که عبارتست از یک فعالیت دائمی برای حفظ موجودیت، و با عبارت دیگر حب ذات، خود داشتن، خود سازماندهی، فعالیت برای ابقای ذات و غیرذلک، بدون تردید اصیل ترین فعالیتی است که با کمیتها و کیفیتهای گوناگون در همه ی جانداران وجود دارد. اگر این فعالیت در یک جاندار مختل شود، قطعی است که زندگی آن جاندار مختل و در معرض نابودی قرار خواهد گرفت. این اصل سرچشمه ی سایر اصول در زندگی است و اصول دیگر در برابر آن اصل الاصول جنبه ی فرعی و ثانوی دارند، و بدان جهت که دوام و بقای موجودیت انسان و هر جاندار دیگر معلول اصل مزبور است، لذا هرگونه تکاپو و تلاش در اجزای آن فعالیت برای صیانت ذات معقول و مشروع و به طور کلی از هر جهت قانونی می باشد. ذات انسان بدان جهت که به وسیله ی رشد جسمانی و رشد احساسات و تعقل و به فعلیت رسیدن سایر عوامل درک و تاثیر و تاثر با جز خود، در مجرای تحول تکاملی قرار می گیرد، لذا فعالیت برای صیانت آن نیز چه از نظر زمانی و چه از نظر کمیت و چه از نظر کیفیت در معرض دگرگونی و تنوع می باشد، یعنی ذات در هر یک از چهار دوران کودکی، جوانی، میانسالی و پیری که هر یک به نوبت خود به سه دوره آغاز و میانی و پایانی تقسیم

می گردند صیانتی مخصوص به خود دارند، مثلا صیانت در دوران کودکی جبری بازتابی