حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 492

عامل امن

و پناه قرار داده است که در منطقه ی ممنوعه آن بیارامند، و در همسایگی آن با احساس امن برای زندگی خود ادامه بدهند. پس هیچگونه دغلبازی و فریبکاری و نیرنگ را در تعهدها راه نباید داد. و هیچ معاهده ای را به گونه ای منعقد مکن که ابهام انگیز بوده و امکان اختلال در آن وجود داشته باشد، و هرگز پس از تاکید و استحکام متن معاهده تکیه بر مغلطه کاری مکن، و اگر تعهد الهی ترا در موردی در تنگنای قرار داد، این امر هرگز موجب نشود که درصدد فسخ به ناحق آن تعهد برآئی زیرا شکیبائی تو به تنگنائی که امید گشوده شدن و نیکی عاقبت آن را داری، بهتر از آن عذرخواهی است که از نتیجه ی ناگوار آن بیمناک، و از بازخواست خداوندی که در دنیا و آخرت ترا فراخواهد گرفت، هراسناک باشی».

تعریف تعهد از نظر حقوق

یکی از بااهمیت ترین روابطی که مابین چند انسان برقرار می شود رابطه ی معاهده است علت به وجود آورنده ی این رابطه نیازهای متنوعی است که انسانها را به بستن پیمانها (قراردادها، تعهدها، معاهده ها) ملزم می نماید. برای فهم دقیق رابطه ی مزبور و مختصات آن بهتر است که نخست یک تعریف مختصری درباره ی تعهد مطرح نمائیم، سپس به اصول و قوانین معاهده ها به طور عام بپردازیم، در تعریف تعهد می توان گفت: عبارتست از التزام به انجام عمل یا ترک آن، مقصود از عمل اعم است از کارهای فکری و عضلانی، چنانکه اعم است از اعمال مادی و معنوی، هر تعهدی از چهار رکن اساسی تشکیل می شود: 1- متعهد: و آن

کسی است که ملتزم به انجام عملی یا ترک آن می شود. 2- متعهد له: و آن کسی است که التزام درباره ی او تحقق یافته است. 3- تعهد: که عبارتست از خود التزام که از طرف متعهد تحقق یافته است. 4- موضوع تعهد: که عبارتست از انجام عملی یا ترک آن.

تعهد ممکن است از یک طرف باشد در این صورت کلمه ی تعهد معمولا به کار می رود مانند این که شخصی متعهد می شود ساختمان کسی را بسازد، و اگر تعهد از دو طرف باشد معمولا کلمه معاهده استعمال می گردد، توضیح این که هر متعهدی موجب به وجود آمدن یک تکلیف و یک حق می باشد، تکلیف به عهده ی متعهد و حق از آن متعهد له می باشد، لذا گفته می شود هر تعهد یک بار مثبت به وجود می آورد و یک بار منفی، که البته هر دو تعبیر مثبت و منفی در این مورد قراردادی است، و در صورتیکه تعهد از طرفین باشد مانند این که یک شخص متعهد می شود که کار ساختمانی را انجام بدهد و طرف او متعهد می شود که فرزند او را صنعت تعلیم کند، در این صورت که معاهده نامیده می شود، هر یک از طرفین حقی دارند و تکلیفی، و در برابر حق هر یک از طرفین برای ادای آن تکلیفی به عهده ی دیگری است.