حکمت اصول سیاسی اسلام صفحه 78

مبادی تحقیق در فرمان مبارک

یک مقایسه اجمالی میان فرمان مبارک و سایر فرمانهای سیاسی

تاکنون فرمانهائی فراوان از زمامداران و امرا به کارگردانان خود، در تاریخ ثبت شده است که مقداری از آنها می تواند در دسترس مطالعه کنندگان امروزی قرار بگیرد، از آنجمله نامه ی قابل توجهی است که «ارسطو» به «اسکندر» نوشته و مقداری از اصول و مبانی کشورداری را به او گوشزد کرده است،(1) و فرمانی است که «شاپور» فرزند «اردشیر» به پسرش نوشته است،(2) مفصل ترین فرمانهائی که در اداره ی جامعه ای صادر

شده است، فرمانی است «طاهر بن الحسین» به فرزندش «عبدالله» که زمامداری دیار ربیعه در اختیار داشت صادر کرده است،(3) این فرمان که در حدود سال 206 هجری نوشته شده است، اگر تاریخ نوشتن فرمان مبارک امیرالمومنین علیه السلام را در حدود 38 هجرت در نظر بگیریم، فرمان طاهر بن الحسین در حدود 168 سال پس از فرمان امیرالمومنین علیه السلام نوشته شده است، چند مسئله که در این مورد وجود دارد، اینست:

1- احتمال تقلید طاهر در فرمانی که نوشته است از امیرالمومنین علیه السلام تا سرحد اطمینان وجود دارد، زیرا مقداری فراوان از جملات به قدری شباهت به جملات فرمان امیرالمومنین علیه السلام دارد که بعید به نظر می رسد، همه ی آنها از باب توارد ذهنی باشد، یعنی بدون اقتباس لاحق از سابق انجام گرفته باشد.

2- نورانیت و فروغ الهی که در جملات امیرالمومنین علیه السلام مشاهده می شود، در