نهج‌البلاغه: خطبه‌ها، نامه‌ها و حکمتهای حضرت امیرمومنان علی (علیه‌السلام) صفحه 190

جدایی از دنیا و ترک دوستان سوار بود، ناگاه غصه‌ای از غصه‌هایش به او هجوم کرد، و اندیشه و ادراک نافذش سرگردان گشت، و رطوبت زبانش خشک شد. چه بسیار پاسخ‌هایی که می‌دانست ولی قدرت جواب آن را نداشت، و چه بسیار سخن دردآوری را از شخص بزرگی که او را در زمان سلامتش احترام می‌کرد یا کودکی که به او ترحم می‌نمود می‌شنید ولی خود را به کری می‌زد! آری برای مرگ دشواریهایی است سخت‌تر از آنکه قابل وصف باشد، و سختی‌هایی است که عقول از درک آن ناتوان است

. (1222)

213 (1213) از سخنان آن حضرت است که آن را به وقت تلاوت آیه «رِجالٌ لا تُلْهِیهِمْ تِجارَةٌ وَ لا بَیْعٌ عَنْ ذِکْرِ اللَّهِ» فرمود

خداوند پاک یاد خود را صیقل دلها قرار داد، که گوش در پرتو آن پس از سنگینی می‌شنود، و چشم دلها بعد از نابینایی می‌بیند، و دلها از پی عناد با حق رام می‌شود.

و خدای را- که نعمت‌هایش ارجمند است- پیوسته در هر قطعه‌ای از زمان پس از قطعه دیگر و در روزگارهای خالی از پیامبران بندگانی است که در عرصه گاه فکرشان با آنان راز می‌گوید، و در ذات عقولشان با آنان گفتگو دارد، اینان به نور بیداری در دیده‌ها و گوشها و دلها چراغ هدایت بر افروختند، مردم را به یاد ایام اللّه می‌اندازند، و از مقام حق بیم می‌دهند، این بزرگواران همچون راهنمایان در بیابانها هستند که هر که جانب راه راست گیرد راهش را بر او مدح و ثنا گویند، و به نجات مژده‌اش دهند، و هر که در راست و چپ افتد طریقش را در نظرش نکوهش نمایند، و او را از هلاکت بترسانند، اینان با این ویژگیها چراغهای آن تاریکی‌ها، و راهنمایان نجات بخش از آن اشتباهاتند.

برای یاد خدا اهلی است که آن یاد را به جای دنیا انتخاب کرده‌اند، هیچ تجارت و داد و ستدی آنان را از ذکر حق غافل نمی‌کند، روزگار خود را با یاد خدا به سر می‌برند، و با بیانهای باز دارنده از محرمات الهی به گوش غافلان بانگ می‌زنند، به عدالت فرمان می‌دهند و خود عامل به آنند، از زشتی نهی می‌کنند و خود از آن باز می‌ایستند، گویی رابطه خود را با دنیا بریده

و در آخرتند و آنچه را بعد از دنیاست مشاهده می‌کنند، انگار بر احوال پنهان برزخیان که چه مدتی است در برزخ به سر می‌برند آگاهند، و قیامت وعده‌های خود را بر آنان محقق کرده، و اینان برای اهل دنیا پرده از آن برداشته‌اند، گویی چنان است که می‌بینند آنچه را مردم نمی‌بینند، و می‌شنوند آنچه را مردم نمی‌شنوند.

اگر آنان را که در مقامات پسندیده و مجالس شایسته هستند در عقل خود مجسم کنی، در حالی که دفاتر اعمال خود را باز کرده، و از هر اندیشه‌ای فارغ شده‌اند برای محاسبه نفوس خود بر هر عمل کوچک و بزرگی که به آن مأمور بودند، و نسبت به آن کوتاهی کرده‌اند، یا از آن نهی شده ولی تقصیر نموده‌اند، و بار سنگین گناهان خود را بر پشت خود بار کرده، و از برداشتنش عاجز و ناتوان شده، گریه گلو گیرشان گشته، و با خویشتن همراه با ناله و زاری پرسش و پاسخ نموده‌اند، در جایگاه ندامت و اعتراف به گناه در پیشگاه حق آواز حزین دارند، هر آینه نشانه‌های هدایت، و چراغهای زدودنده تاریکی را خواهی دید، که فرشتگان آنان را محاصره نموده، آرامش بر

آنان نازل، و درهای آسمان به روی آنان باز شده، و مقامات با ارزش برای آنان آماده گشته، در محلّی که خداوند بر آنان نظر افکنده و از سعیشان راضی شده، و مقامشان را پسندیده است، اینان با دعا و مناجات نسیم عفو حق را استشمام می‌کنند، و گروگان نیاز به فضل حق، و اسیران خاکسار در برابر عظمت خداوندند. طول زمان اندوه دلهاشان را خسته، و گریه‌های بسیار دیدگانشان را مجروح کرده. برای هر دری که از آن امیدی به خداوند هست دست کوبنده‌ای دارند، از خداوندی درخواست می‌کنند که فراخیها نزد او تنگ نمی‌شود، و در خواست کنندگان از او نا امید نمی‌گردند.

بیا به نفع خود به محاسبه نفس خویش برخیز، زیرا حساب دیگران را حسابگری غیر تو می‌رسد