اختلافات فاحشی وجود دارد. فخر رازی میگوید:
در برخی از کتابهای کهن گفته شده: عبد اللّه بن مسعود منکر سورههای «فاتحة الکتاب» و «معوذتین» به عنوان بخشی از قرآن بوده است. این بسیار دشوار است؛ چون اگر ما بپذیریم قرآن در عصر صحابه به صورت متواتر بوده، پس این سورهها جزو قرآناند و انکار آن موجب کفر است و اگر بگوییم در آن عصر نقل قرآن به حد تواتر نبوده، موجب میشود در اصل تواتر قرآن تردید کنیم [و این هرگز روا نیست؛ بنابراین به نظر میرسد احادیثی که چنین نسبتی را به ابن مسعود میدهند، باطل باشند و این مشکل را حل میکند. همان طور که قاضی ابی بکر میگوید: «احادیثی که میگوید ابن مسعود این سورهها را جزو قرآن نمیدانست، صحیح نیست و به اثبات نرسیده است». نووی نیز در شرح مهذّب میگوید: «تمام مسلمانان اتفاق نظر دارند که سورههای «معوذتین» و «فاتحة الکتاب» جزو قرآناند و هر کس آن را انکار کند به کفر گراییده و آنچه که از ابن مسعود نقل شده باطل و نادرست است». ابن حزم نیز میگوید: «این حدیث جعلی و دروغی است و آن را به ابن مسعود بستهاند». (1)
دیدگاه باقلانی نیز نزدیک به همین سخن است. وی میگوید:
آن که بر این ادعاست که ابن مسعود «معوذتان» را جزو قرآن نمیدانسته، ادعایش باطل و نشان دهندهی نادانی و گمراهی وی و نهایت دوریاش از دانش است. (2)
لیکن ابن حجر با این دیدگاه به شدت مخالفت میورزد و مینویسد:
اسناد احادیثی که انکار ابن مسعود را گزارش میدهند، صحیحاند [و پس از ذکر روایات میگوید] و قول کسی که میگوید: این احادیث دروغاند و آنها را به
1- 1. به نقل از: جلال الدین سیوطی، الاتقان، ج 1، ص 79- 80.
2- 2. به نقل از: ابن قتیبه، حاشیه تأویل مشکل القرآن، ص 43.