قرآن در آیینه نهج البلاغه صفحه 28

شکل مطرح کنیم که حضرت علی علیه السلام مشکل اصلی جامعه ما را در چه می داند و برای حل آن چه راهی فراروی ما می گشاید ؟ برای پاسخ این سوال و توضیح فرمایش حضرت علی علیه السلام در این زمینه ، ابتدا مقدمه ای طرح می کنیم و آن گاه به بحث اصلی می پردازیم .

چنان که در فصل پیش بیان شد ایمان به خدا و دستورات الهی و تسلیم در مقابل اوامر خدا از اصلی ترین شروط هدایت و بهره مندی از راهنمایی های قرآن کریم است . ایمان و تسلیم ابراهیم گونه و باروری با جان عجین می باید تا بتوان از دام های شیطان در امان ماند . در مشعر معرفت ، سنگ ریزه هایی می باید جمع آوری نمود تا در هنگام مراجعه به قرآن کریم ، شیطان نفس اماره را با آن سنگ ریزه ها رمی کرد . باید در مقابل هواهای نفسانی ایستاد و سخن خدا را بر تمایلات نفسانی مقدم داشت و نفس را از پیش داوری در فهم قرآن کریم منع نمود تا در هنگام مراجعه به آیات الهی و فهم قرآن کریم دچار اشتباه نشد ؛ زیرا چنین نیست که هر کس با هر نیتی و با هر روشی سراغ قرآن آمد بتواند درست از آن استفاده کند . در یک جمله ، اگر ما بندگی خدا را پذیرفته ایم باید خودمان را کاملا تسلیم او کنیم و دل را در گرو اراده و خواست خدا قرار دهیم و با تمام وجود باور داشته باشیم که خدا بهتر از بندگانش مصالح آنها را می داند و جز به صلاح و نفع بندگانش امر و نهی

نمی کند . تنها با چنین اعتقاد و ایمانی است که امکان فهم درست از این کتاب الهی و بهره مندی از راهنمایی های حیات بخش آن برای انسان ها میسر می شود .

بنابراین اولین و اساسی ترین شرط بهره مندی از هدایت الهی ، داشتن روحیه تسلیم و پرهیز از هر گونه پیش داوری و خود محوری است . پزشک حاذق ، در نسخه ای که برای بیمار خود ، می نویسد ، مصرف داروهایی را الزام و خوردن غذاهایی را تجویز می کند و از خوردن دارو و غذاهایی که درمان و معالجه را به تاخیر می اندازد یا امکان آن را منتفی می کند منع می کند . اما آیا همه دستورهای پزشک با خواسته ها و تمایلات بیمار مطابقت دارد ؟ ممکن است بیمار ، برخی از داروهای تجویز شده را با کمال میل مصرف کند و از بعضی غذاهای منع شده از روی رغبت پرهیز کند ؛ لکن اغلب تمایلات مریض با دستورات پزشک هم خوانی ندارد . گاه مریض تمایل شدید به خوردن ترشی دارد ولی پزشک مصرف ترشی را برای مریض سم کشنده می داند . در این موارد ممکن است مریض در اثر اشتیاق شدید به آن چیز ، در تشخیص پزشک شک کند و برای خوردن آن توجیهاتی از پیش خود دست و پا کند . البته انسان در مورد امراض جسمی به لحاظ علاقه شدید به سلامتی خود کمتر حاضر است از دستورهای پزشک تخلف نماید و غالبا سعی می کند آنها را بر تمایلات شخصی خود ترجیح دهد و به دستورات پزشک معالج به طور کامل عمل کند ؛ لکن در

مورد امراض روحی کم نیستند انسان هایی که تمایلات نفسانی خود را ملاک قضاوت قرار می دهند و بر اساس پیش داوری های باطل و ذهنیت های نادرست و هوس های نابجا در مقام تفسیر دین و احکام الهی بر می آیند .

بدیهی است که با چنین روحیه ای امکان فهم صحیح از قرآن و دین منتفی است . حتی اگر فرض بر این باشد که فرد واقعا در صدد فهم درست از دین و قرآن باشد و قصد هرگونه فریب و اغوای دیگران درباره او ممتنع باشد ، چون با پیش داوری و ذهنیت نادرست خواسته است قرآن و دین را فهم کند ، نمی توان تاثیر پیش داوری ها و ذهنیت های مشوب و خواسته های نفسانی را در بر داشت و فهم او از آیات و روایات کاملا منتفی دانست . البته داستان افرادی که دانسته و با علم و آگاهی برای فریب مردم و تخریب فرهنگ دینی جامعه و به نام قرائت های مختلف دست به تحریف احکام و دستورات دینی می زنند داستان جداگانه ای است که در جای خود بدان خواهیم پرداخت و علل و انگیزه این تفکر ضد دینی را از دیدگاه نهج البلاغه به اختصار و بررسی خواهیم کرد . اکنون ببینیم راه صحیح مراجعه به قرآن و فهم احکام و دستورات آن از دیدگاه حضرت علی علیه السلام چیست ؟

توصیه حضرت علی (ع) در مواجهه با قرآن

امام (ع) ، پس از آن بیان نورانی مبنی بر خبر دادن از عالم قیامت و روز واپسین و رضایت پیروان قرآن از اعمال و گذشته خویش و گرفتار بودن متخلفین از قرآن در آن روز ، به مردم چنین توصیه می کنند : فکونوا من حرثه

القرآن واتباعه ؛ از پیروان قرآن باشید ، واستدلوه علی ربکم ؛ قرآن را دلیل -نهج البلاغه ، خطبه 175 ؟ و گواه بر پروردگار خویش قرار دهید . خدا را از کلام خودش بشناسید ، اوصاف پروردگار را به وسیله قرآن بشناسید . قرآن راهنمایی است که شما را به سوی خدا راهنمایی می کند . از این راهنمای الهی برای شناخت فرستنده آن استفاده کنید و به خدایی که قرآن معرفی می کند ایمان بیاورید . واستنصحوه علی انفسکم ؛ شما انسان ها به کسی که خیرخواه و دلسوز شما باشد نیاز دارید تا در مواقع لازم شما را نصیحت کند . قرآن را ناصح خود قرار دهید و به نصیحت های خیر خواهانه اش عمل کنید ؛ زیرا قرآن نصیحت گر دلسوزی است که هرگز به شما خیانت نمی کند و شما را به نیکوترین وجه به صراط مستقیم هدایت می کند .

بنابراین حضرت علی علیه السلام به مسلمانان و مشتاقان سعادت دنیا و آخرت توصیه می کند که قرآن را راهنمای خود قرار دهید و به نصیحت های دلسوزانه آن گوش فرا دهید ؛ زیرا