قرآن در آیینه نهج البلاغه صفحه 32

دو نوع نگرش نسبت به قرآن و معارف دینی

در برخورد با معارف دینی و قرآن کریم دو نوع تفکر متفاوت وجود دارد :

1- نگرش و تفکری که مبتنی بر روحیه تسلیم و بندگی و خدا محوری است ؛

2- نگرش و روحیه ای که اصل را بر خواسته های نفسانی انسان قرار می دهد و سعی می کند متون دینی و معارف قرآن را بر طبق خواسته های نفسانی خود تفسیر و توجیه کند ؛ همان

تفکری که به اصطلاح رایج امروز (( اومانیسم)) ، یعنی انسان محوری را در مقابل خدا محوری مطرح می کند .

به نظر می رسد تقسیم بندی مذکور فراتر از مباحث و مطالب گذشته است ؛ زیرا تا کنون فرض بر این بود که دو نوع برداشت از قرآن ممکن است صورت بگیرد که یکی مبتنی بر روحیه تسلیم و بندگی است و دیگری برداشتی که ممکن است متاثر از خواسته های نفسانی باشد . بر این اساس ، برای آن که در برداشت و فهم قرآن از تفسیر به رای پرهیز شود و قرآن همان گونه که هست فهم گردد توصیه حضرت علی علیه السلام در این زمینه مبنی بر لزوم پرهیز از پیش داوری و تخلیه ذهن از هواهای نفسانی را توضیح دادیم . در این نگرش ، هر دو گروه مخاطبان کلام حضرت را مسلمان می دانستیم و برای پرهیز از انحراف در دین و سقوط در ورطه تفسیر به رای ، به رعایت تقوا و دوری از هواهای نفس و پیش داوری توصیه می کنیم . اکنون که مساله را عمیق تر بررسی می کنیم به نکات دقیق تری می رسیم و به اعجاز کلام علی (ع) در تقسیم انسان ها در باب بندگی به دو گروه عمده پی می بریم و به روانشناسی حضرتش نسبت به روحیات انسان ها در مقابل دین و دستورات الهی بیش از پیش آگاه می شویم .

حضرت علی علیه السلام با بیان دو شاخص عمده انسان ها را بر اساس آنها به دو گروه اصلی تقسیم می کنند و با بیان ویژگی هایی برای هر گروه ، آن دو را معرفی می کنند که ذیلا به آنها اشاره

می کنیم : گروهی که با تمام وجود بندگی خدا را پذیرفته اند و در صدد تا با هواهای نفسانی خویش مبارزه کنند و خواست و اراده خدا را بر خواست و تمایلات نفسانی خود مقدم می دارند . طبیعی است که چنین انسان هایی قرآن ، این کتاب آسمانی را از صمیم قلب می پذیرند و دستورات و معارف آن را به جان و دل خریدارند و در مقام عمل آن را الگو قرار داده ، در راه برپایی شعایر آن کوشا هستند .

حضرت علی علیه السلام در وصف این گروه می فرمایند :

ان من احب عباد الله عبد اعانه الله علی نفسه -نهج البلاغه ، خطبه 86 . ؟