قرآن در آیینه نهج البلاغه صفحه 41

از طرف دیگر ، اطلاع از معانی حقیقی و لغوی الفاظ به کار رفته در قرآن کریم از مسائلی است که بدون آن ، فهم صحیح و تفسیر درست قرآن میسر نیست . ممکن است غفلت از تحول معنایی ، که گاه به مرور زمان در یک لغت رخ می دهد ، موجب اشتباه و بدفهمی شود .

برای مثال ، معنا و مفهوم کلمه ((تقیه)) برای همگان روشن است . آنچه در فرهنگ عمومی از این کلمه اراده می شود این است که شخصی عقیده و مذهب خود را مخفی کند و چنان وانمود کند که مخاطب او از عقیده و مذهب واقعی او آگاه نشود . این ، در حالی است که معنای لغوی تقیه ، پرهیزکاری است و در قرآن و نهج البلاغه به همین معنا به کار رفته است . هر چند واژه تقیه در قرآن نیست ، لکن واژه ((تقاه)) ، که مرادف با ،

تقیه و تقواست در آیه اتقوا الله حق تقاته آمده است . -آل عمران ، 102 ؟

وجود محسنات کلامی در قرآن کریم

هر چند قرآن کریم ، چنان که خود می گوید ، به زبان روشن و آشکار نازل شده است و هر کس در حد فهم و استعداد خود می تواند از این کتاب آسمانی بهره مند شود ؛ لکن توجه به این نکته ضروری است که قرآن از فصیح ترین و بلیغ ترین محسنات کلامی و بیانی برخوردار است و بدیهی است که توجه به نکات مذکور نیز از شرایط اساسی استفاده صحیح و درست از قرآن کریم است .

گاه در قرآن کریم چنین است که آیه ای حکمی را به صورت عام و کلی بیان می کند و در آیه دیگری محدوده آن حکم را روشن می کند . یا در آیه ای حکمی را به صورت مطلق بیان کرده است و از آیه دیگری قید و شرط آن استفاده می شود . بیان مطلب از طریق مثال و استفاده از کنایه و استعاره و مجاز و امثال آنها نیز از شیوه هایی است که در قرآن به کار رفته است و چون مخاطب قرآن انسان ها هستند و شیوه های مذکور از محسنات کلام انسانی و عقلایی در بیان مقصود محسوب می شود ، قرآن نیز از شیوه های مذکور به زیباترین نوع ممکن در بیان احکام و معارف خود استفاده می کند . بنابراین ، شیوه های به کار رفته در قرآن همان شیوه ای است که عقلا در بیان مقاصد خویش به کار می گیرند ، با این تفاوت که نوع و کیفیت استفاده از هنرهای بیانی که در قرآن بکار رفته است از

نظر مرتبه و زیبایی و شیوایی ، با به کارگیری محسنات مذکور در کلام آدمی قابل مقایسه نیست . دلیل این امر نیز آن است که قرآن کریم کلام خدای متعال است که به فصیح ترین و بلیغ ترین بیان پیامبر صلی الله علیه و آله نازل شده است و اصول فن فصاحت و بلاغت را به بشر آموخته است . این کتاب ، با زیباترین ، شیواترین و رساترین بیان مردم را به توحید و هدایت و تکامل و سعادت فرا خوانده است .

خلاصه و نتیجه مباحث بخش پایانی این فصل در یک جمله این است : توجه به نکات و محسنات کلامی به کار رفته در قرآن ، در کنار نکات قبلی ، از شرایط ضروری فهم آن است که عدم توجه به آنها بی شک بدفهمی و تفسیر نابجا را در پی خواهد داشت .

فصل سوم : قرآن و تهاجم فرهنگی

متضایف بودن حق و باطل