عزت و ذلت از دیدگاه نهج‌البلاغه صفحه 11

جهاد لباس تقوي و زره محكم و نگهبان مطمئن است كسي كه از روي بي اعتنائي از آن اعراض نمايد و به وظيفه‌ي مقدس سربازي عمل نكند خداوند بر وي جامه ذلت مي‌پوشاند، بلائي او را در بر مي‌گيرد و به حقارت و خواري شديد دچار خواهد شد.»

از جمله مشكلات كه علي عليه‌السلام را در اطراف ايام زمامداري بشدت رنج مي‌داد سستي و مسامحه يارانش در انجام وظيفه پيكار با دشمن بود چه اين بي تفاوتي و تسامح از طرفي باعث تقويت جبهه‌ي معاويه شد و بر جرات و جسارت سپاهيان وي افزود و از طرف ديگر جبهه‌ي علي عليه‌السلام را تضعيف نمود. لشكريان آن حضرت را از عز و عظمت انداخت، و زمينه خواري و ذلتشان را فراهم آورد. امام عليه‌السلام از آنهمه ضعف و سستي سخت آزرده خاطر و ناراحت بود و در موارد متعدد با ايراد خطابه‌هاي تند و آتشين مراتب تاثرات دروني خويش را آشكار ساخت او در يكي از خطبه‌هاي خود چنين فرمود:

«اف لكم لقد سئت عتابكم! ارضيتم بالحياه الدنيا من الاخره عوضا؟ و بالذل من العز خلفا؟ اذا دعوتم الي جهاد عدوكم دارت اعينكم كانكم من الموت في غمره، و من الذهول في سكره» نهج‌البلاغه خطبه 34.

اف باد بر شما كه من از تو بيخ و عتابتان سخت ملول و رنجيده خاطرم. آيا راضي شديد كه حيات جاودان آخرت را به زندگي گذران دنيا مبادله كنيد؟ آيا راضي شديد كه ذلت و خواري را جايگزين عز و شرافت سازيد؟ وقتي شما را بجهاد با دشمنان مي‌خوانم چشمانتان آنچنان با نگراني و اضطراب در حدقه مي‌گردد كه گوئي در چنگال مرگ قرار گرفته‌ايد و همانند مستان غالل از شناخت مصلحت خود نا آگاه و بي خبريد.