عزت و ذلت از دیدگاه نهج‌البلاغه صفحه 6

«ما ظفر من ظفر الاثم به و الغالب بالشر مغلوب» نهج‌البلاغه كلمه 327.

علي عليه‌السلام فرموده: پيروز نيست آنكس كه گناه بر وي پيروز شده است و آنكس كه با شر و بد كاري قدرت بدست آورده و غلبه كرده است در حقيقت مغلوب شده است.

اين قبيل زمامداران غافل و نادان همانند شاه مخلوع ايران چند روزي سرمست پيروزي و عزت كاذب خود هستند و همچنان بسود ابر قدرتها و به زيان مردم خود قدم بر مي‌دارند، ملت خويش را در عذاب و شكنجه نگاه مي‌دارند تا روزي كه پيمانه صبر مردم ستمديده لب ريز مي‌شود، بطغيان و عصيان مي‌گرايند، با خشم و خشونت بر فرمانروايان جبار خود مي‌تازند، و مانند يل خروشان كاخ قدرتشان را از بيخ و بن مي‌كنند و برسرشان ويران مي‌سازند.

در آن مواقع است كه زمامداران دست نشانده متوجه مي‌شوند كه در راه كسب عزت و قدرت مسير خطا پيموده‌اند و ابر قدرتهاي مورد اتكائشان قادر نيستند در اين موقع حساس، طوفان انقلاب را مهار كنند، سيل خروشان نفرت و خشم مردم را فرو نشانند، خط بدبختي و سيه روزي را از نوكران خويش بگردانند، و آنان را از نابودي و سقوط، محافظت نمايند.

بدبختانه راه و رسم بيشتر مردم در گذشته و حال چنين بوده و هست كه عزت و ذلت را تنها از جنبه ظاهريش مي‌نگرند و به ريشه و منشاشان توجه ندارند، كسي كه داراي قدرت و مقام است از هر دسته ئو گروه كه باشد بزرگتر مي‌شرمدند و او را گرامي و عزيز مي‌دارند. هر چند اقتدارش ناشي از خيانت و جنايت باشد و كسي كه ضعيف و فاقد قدرت است او را خوار و حقير مي‌شمرند هر چند ضعفش بر اثر اعمال ظالمانه و نارواي ستمگران و جباران باشد و اين بر خلاف رويه و روش حضرت علي عليه‌السلام است چه آن حضرت ذليل مظلوم را براي احقاق حقش احترام مي‌كرد و قوي ظالم را براي كوتاه كردن دستش حقير و خوار مي‌شمرد و در بيان اين مطلب چنين فرموده است: «الذليل عندي عزيز حتي آخذ الحق له و القوي عندي ضعيف حتي آخذ الحق منه» نهج‌البلاغه خطبه 37.

ذليل نزد من عزيز و گرامي است تا حق او را از متجاوز بگيرم و قوي نزد من حقير و ضعيف است تا حق مظلوم را از چنگ وي بدر آورم.

علل تغيير عزت و ذلت در جامعه‌

اشاره

علل و عوامل متعددي مي‌تواند محيط را دگرگون كند، در اوضاع و احوال فرد و جامعه اثر بگذارد، عزيزان را ذليل و خوار نمايد، و به ذليلان بزرگي و عزت بخشد.

علي عليه‌السلام ضمن خطب و نامه‌ها و كلمات خود پاره‌اي از آن علل را خاطر نشان فرموده و قسمتي از آنها در نهج‌البلاغه آمده است و در اينجا به پاره‌اي از آنها اشاره مي‌شود.

انقلاب‌

يكي از عواملي كه در اجتماع اثر بنيادي دارد و تحولات بسيار عظيم و اساسي ببار مي‌آورد انقلاب است. انقلاب اوضاع جامعه را زير و رو مي‌كند، معيارها و ضوابط را تغيير