جلوه‌های بلاغت در نهج البلاغه‌ صفحه 113

فراموش كردن تشبيه و اين ادعاست كه مستعار له همان مستعار منه است نه چيزي شبيه به آن و گويي اصلا استعاره‌اي در كار نيست.

اطلاق، بليغ‌تر از تجريد است، بنابراين تجريد، ضعيف‌ترين اين انواع است چون بوسيله آن ادعاي اتحاد، تضعيف مي‌گردد. [289].

متعلقات ترشيح

چون بحث از ترشيح است ناگفته نماند كه ترشيح ويژه استعاره نيست بلكه متعلقات متعددي به قرار ذيل دارد:

1- ترشيح در استعاره مكنيه: اگر در استعاره‌ي مكنيه، دو مورد از لوازم مشبه به ذكر شد، مورد قويتر تخييل است و مورد ضعيفتر، ترشيح. به عنوان مثال در مصراع و اذا المنيه انشبت اظفارها اثبات (اظفار) براي مرگ تخييل است چون تعلق آن به سبع، قويتر است و انشاب، ترشيح است.

2- ترشيح در استعاره‌ي محققه: مانند آيه شريفه الذين اشتروا الضلاله بالهدي فما ربحت تجارتهم. [290] اشتراء استعاره براي استبدال است و (ربح) و (تجارت) هر دو از ملايمات مشبه به هستند لذا ترشيح محسوب مي‌شوند.

3- ترشيح در مجاز عقلي: يعني ذكر يكي از ملايمات آن مانند انشاب در مصراع و اذا المنيه انشبت اظفارها بنابر نظر (صاحب ايضاح) آن را مجاز عقلي دانسته است.

4- ترشيح در مجاز لغوي: يعني ذكر يكي از ملايمات معني حقيقي واژه، مانند آنچه در حديث ذيل از (پيامبر خدا) نقل شده است:

اسرعكن لحوقا بي اطولكن يدا.

يد در معني مجازي خود به معناي نعمت بكار رفته است و اطولكن از ملايمات معني حقيقي و ترشيح است.

5- ترشيح در تشبيه: يعني ذكر ملايم مشبه به مانند اظفار المنيه الشبيهه بالسبع اهلكت