جلوه‌های بلاغت در نهج البلاغه‌ صفحه 180

زمان اسارت قرار گرفته‌اند. [612].

پس از دفن پيكر حضرت زهرا (ص):

اما حزني فسرمد، و اما ليلي فمسهد. [613].

كار هميشگي‌ام اندوه است و تيمارخواري و شبهايم شب زنده‌داري.

انتساب (مسهد) به (ليل)، انتساب به زمان وقوع فعل است. [614].

ان تقوي الله حمت اولياء الله محارمه … حتي اسهرت لياليهم و اظمات هواجرهم. [615].

پرهيز از نافرماني خدا، دوستان او را از در افتادن در حرامهاي او نگاه داشته است، چندانكه شبها بيدارشان مي‌دارد و روزهاي گرم را با تشنگي بر آنان بسر مي‌آرد.

انتساب بيداري به شب، مجاز در اسناد به زمان وقوع فعل است. مثل (نهاره صائم) و (ليله قائم).

از ديدگاه (ابن ابي‌الحديد) علت اين مجاز، آن است كه گاهي اعراب توسعا فعل را بجاي آنكه در مفعول به عمل كند، آن را به ظرف منتقل و در آن اعمال مي‌كنند. مثل اينكه مي‌گويند:

والذي سرته يوم الجمعه بجاي آنكه بگويند: سرت فيه.

(سيبويه) در صفحه 89 جلد يك (الكتاب) در اين زمينه به مصراعي از رجاز استناد كرده كه گفته است:

(يا سارق الليله اهل الدار)

و خداي تعالي مي‌فرمايد: بل مكر الليل و النهار. [616].

كه در آن شب و روز بوسيله‌ي اضافه از حالت ظرفيت خارج شده است. [617].

اسناد به مكان وقوع فعل

و تخرج له الارض من افاليذ كبدها و تلقي اليه سلما مقاليدها. [618].

زمين گنجينه‌هاي خود را برون اندازد و كليدهاي خويش از در آشتي تسليم او سازد.